Lasta numero

Esperanta Ligilo
N-ro 4 Aprilo 2013

Enhav-tabelo
Skizo de agadraporto.
79-a Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj (tria komuniko). g
Koncize pri nia kongresloko
Lingva forumo. Parolado kreskigas la lingvon.
Nia rondo familia. Hispana regxa ordeno al norvega E-isto.
Tra la sortofrata mondo. Blinda bankisto.
Legi brajlon sur tusx-ekrano.
Literaturo. Anatolij Pristavkin. Homa koridoro.
Stenografia pagxo (nur en brajla versio).
forpasoj.

Skizo de agadraporto de Ligo Internacia de Blindaj Esperantistoj (LIBE) pri la jaro 2012
1 Enkonduko ?
2 Oficoj kaj funkciuloj
2.1 Estraro
Nedeljka Lojajic (RS), prezidantino
Arvo Karvinen (FI), vicprezidanto
Dragan Stokovic, (HR) generala sekretario
Anatolij Masenko (RU), dua sekretario
Pier Luigi Da Costa (IT), kasisto
Natalia Kasymova (DE), konsilanto
Vladimir Jelev (BG), konsilanto
La estraro laboris pere reta korespondado. Ekde autuno la estraro komencis uzi skajpon. Okazis du skajpkonferencoj.
2.2 Laborgrupoj
LIBE havis sekvajn laborgrupojn:
Edukado kaj junularaj renkontigoj, gvidantoj instruistino Natalia Kasymova kaj prezidantino Nedeljka Lojajic, Anatolij Masenko
Delegita reto, generala sekretario Dragan Stokovic
Ekonomio, gvidanto kasisto Pier Luigi Da Costa, Arvo Karvinen
Regiona kunlaboro, gvidanto honora prezidanto Theodor Speckmann, Vladimir Jelev
2.3 Apartaj komisiitoj
UEA (Universala Esperanto-Asocio)
Komitatano Rob Moerbeek (NL) trijara periodo gis julio 2013
EBU (Europa blindul-unuigo)
La Gxenerala asembleo de LIBE okazinta en julio en Kijivo nomumis s-inon Violetta De Filippo kiel delegiton de LIBE cxe EBU por la kvarjara periodo 2012-2016.
3 Membraro
LIBE havis 401 membrojn en 38 landoj, kaj delegitojn de LIBE kaj "Esperanta Ligilo" en 25 landoj. Honora membro estas Rob Moerbeek kaj honora prezidanto Theodor Speckmann.
4 Interna agado
IKBE
La 78-a Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj (IKBE) kun 58 partoprenantoj el 14 landoj okazis en Kijivo, Ukrainio 14.-20.7.2012. LIBE subtenis partoprenon de naux novuloj. La cxeftemoj estis “Blinduloj por digna vivo kaj homaj rajtoj” kaj “Ni kantu kune kaj parolu pri naciaj kulturoj kaj Esperanto”. Rezolucio de kongreso aperis 4.8. en la retejo de LIBE kaj estis sendita al kelkaj naciaj bll.-asocioj.
En Kijivo kunvenis ankau la Gxenerala asembleo de LIBE. La protokolo pri la Gxenerala asembleo, verkita de Anatolij Masenko aperis en la oktobra numero de Esperanta Ligilo.
5 Eldona agado
Esperanto per rekta metodo kaj Kajereto por kursgvidanto
Kajereto pri konsiloj por kursgvidanto estas preta por presejo pasintjare; ankorau ne presita.
Projekto pri la platskriba eldono de la libro "Historio de la Esperanto-movado inter la blinduloj 1888-1939” dauxras. Intenco estas inkludi fotojn kaj mallongajn biografiojn pri pioniroj kaj kompletigi la historion per superrigardo de postmilita agado.
LIBE eldonis Kongresan kantareton kun financa subteno de Steleto, Esperanto-asocio de viddifektitoj en Finnlando. Kantareton kompilis Anatolij Masenko kaj brajlan eldonon redaktis Jiri Jelinek. Brajla eldono aperis en Prago kaj la platskriba en Helsinki. Steleto pretigis ankaux modestan diskon de finnaj kantoj por ke aligxintoj povu trejni kantojn jam hejme kaj por inspiri kantemulojn partopreni en la kongreso.
6 Interna informado
La plej grava informilo de LIBE, la organo Esperanta Ligilo aperis en 10 numeroj brajle kaj elektronike. Attila Varro
Redaktoro estas Olena Posxivana, administranto Jiri Jelinek. La revuo estas presata kaj dissendata de presejo en Prago (Knihovna a tiskarna pro nevidome K. E. Macana).
EL havas 241 abonantojn en 38 landoj. Krom Europo EL estas legata en Brazilo, Cxinio, Cxilio, Hindio, Irano, Japanio, Kanado, Kubo,Tanzanio kaj Usono.
En Cxehxio, cxe "Unuigxinta Organizajxo de Nevidantoj kaj Malfortevidantoj" ekde 1998 funkcias retkonferenco, kie estas uzata nur Esperanto, kaj gi estas malfermita al cxiuj landoj. LIBE-anoj vizitadas gxin kaj sendas kontribuajxojn.
7 Ekstera informado
LIBE havas pagxaron en Interreto cxe adreso http://libe.narzan.com. La pagxaron prizorgas Anatolij Masenko kune kun Pavel Rjabov.
Dum IKBE en 2009 s-ro Jan Bemelmans proponis, ke LIBE havu propran domennomon en interreto, kie staru la nuna pagaro. Bedauxrinde la iniciato ne antauxeniris.
EBU publikigis en siaj informiloj anonceton pri IKBE en Kijivo. ACB Radio World sciigis pri la Somera Esperanto-Studado (SES 2012) en Slovakio kaj IKBE.
Dum la 97-a Universala Kongreso de Esperanto (UK) en Hanojo, Vjetnamio 28.7.-4.8. LIBE sin prezentis dum publika LIBE-kunveno gvidata de Pier Luigi Da Costa.
8 Internaciaj kaj eksteraj rilatoj
EBU. LIBE estas asocia membro de EBU (Euxropa blindul-Unuigxo) kaj rajtas nomumi reprezentantojn en komisionojn.
ILEI. Somera Esperanto-Studado (SES 2012) okazis en Slovakio (Nitra) en julio 2012. La programon de studsemajno - lernado, seminario, distra programo - partoprenis entute 250 lernantoj el 23 landoj. Lernado okazis en rekordaj dek grupoj sub gvidado de 14 instruistoj. La lernantoj estis dividitaj en grupojn laux apartaj lingvoniveloj, post lingva testo en la unua tago. Unu viddifektito el Finnlando partoprenis arangxojn en Nitra. Malgraux forta varbado LIBE ne sukcesis allogi viddifektitojn el diversaj landoj partopreni la studsemajnon.
Kampanjo de UEA "Libroj por Vjetnamio".
LIBE sekvis la projekton de UEA ”Libroj por Vjetnamio” sendinte kompaktdiskojn kaj lernolibrojn:
"Vojagxo en Esperanto-lando. Gvidlibro por verdaj vojagxantoj". Boris Kolker, KD
"Esperanto per rekta metodo". Stano Marcxek, tri ekz.
"Pasxoj al plena posedo. Progresiga legolibro de Esperanto kun lingvaj ekzercoj". William Auld, du ekz.
Ankau membroj de LIBE asistis per siaj donacoj.
Estraro de LIBE

          79-a Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj 28.08-03.09 2013 Obzor –         Bulgario
              (tria komuniko)
Karaj geamikoj!
1. La Prepara kongresa komitato kaj la Asocio de la blinduloj en Bulgario interkonsentis plilongigi la limtempon por pago de la kongreskotizoj gxis la 15-a de majo.
  2. Post la kongreso eblas ripozi en hotelo “Horizont” pagante 25 euxrojn tage . Pri la tempodauxro de sia restado la dezirantoj interkonsentos kun la hotelmastro surloke.
  3. Tiuj, kiuj intencas alveni en Varnan antaux la kongreso aux resti post kongreso, povos noktumi en la lernejo por infanoj kun difektita vidpovo („Ucxilisxte za deca s narusxeno zrenie „Prof. d-r Ivan Sxisxmanov”), kvartal Asparuhxovo, mestnost Vilite. Ni tamen petas ilin sciigi nin pri sia alveno almenaux kvin tagojn pli frue. Je ilia dispono estas:
a. Dulitaj luksaj cxambroj kun akvovarmigujo, klimatizilo, fridujo, kabla televido. Unu tranokto en dulita cxambro kostas 10 euxrojn popersone. Kiu preferas logxi sola pagos 20 euxrojn.
b. Kvarlitaj cxambroj kun necesejo kaj malvarma akvo . Se en la cxambro logxos kvar personoj, ili pagos po 4 euxrojn, tri personoj- po 5 euxrojn, du personoj- po 7 euxrojn. Kiu deziras logxi sola, pagos 10 euxrojn.
  4. De la 6-a gxis la 8-a de septembro en urbo Sliven okazos la 65-a Nacia kongreso de Bulgara E-asocio (BEA). La interesigxantoj turnu sin al Stojanka Drandeva,- prezidanto de la e-societo en Sliven kaj organizanto de la kongreso, kies retadreso estas: tania_zem@abv.bg
         Nome de la Prepara kongresa komitato
          Vladimir Jxelev - prezidanto
          Dimo Dimov - vicprezidanto

Koncize pri nia cxi-jara kongresloko
Obzor estas situanta en la sudorienta parto de Bulgario, surborde de pitoreska golfo en la piedo de Orienta Stara planina. La urbo trovigxas je distanco de 40 km. de Nesebar, 73 km. norde de Burgas, 65 km. sude de Varna. Obzor estas unu el la plej antikvaj logxlokoj en la bulgara Nigramara regiono. Gxia historio datumas ekde pli ol tri jarmiloj. La unuaj enlogxintoj estas la tracoj, kiuj nomis sian urbon Navlohos. Cxirkaux la unua jarmilo antaux Kristo cxi tie enlogxigxis la grekoj, kiuj alinomis la urbon Heliopolis (Suna urbo). En la unua jarmilo antaux Kristo sur la teritorio de Obzor Logxigxis la romianoj, kiuj alinomis la urbon Teopolis (Dia urbo) kaj konstruis templon de sia Supera dio Jupitero.
Post la divido de la Roma imperio je Orienta kaj Okcidenta Imperioj en la urbo trovigxis la somera rezidejo de la bizancaj imperiestroj. Proksime de la urbo la romianoj konstruis fortikajxon por defendi la marajn komercajn vojojn inter Konstantinopolo kaj Danubo. Meze de la Xv jarcento, kiam la turkoj tute konkeris Bulgarion, ili fondis sur tiu teritorio la setlejon Gjozeken (turklingve Bela pejzagxo).
Sian nunan nomon Obzor akceptas en 1936 j., kaj en 1984 estas proklamita urbo. En la jaro 1890 en la konstruajxo de la iama turka policejo estas malfermita la unuua lernejo. En 1922 j. gxi transformigxas en gimnazion. Tri jarojn poste estas fondita la unua vilagxa vespera progimnazio. En 1933 j. oni malfermas la unuan oficialan lernejan konstruajxon ”Ñâ. Ñâ. Êèðèë è Ìåòîäèèé”. („Sanktaj Cirilo kaj Metodio”). Tiutempe Obzor disvolvigxas ankaux en la sfero de turismo.
Por ekkoni la antikvan historion de Obzor oni nepre devas viziti la muzeon, situantan cxe la marbordo. Alia emblemo de la urbo estas la belega blanka pregxejo „Sankta Johano la Antauxulo”. Supozeble gxi estas konstruita en 1904 j. sur la fundamentoj de malnova templo. En la centro de Obzor, proksime al la pregxejo trovigxas la placo kun la horlogxturo, alta 12 metrojn. Gxi estas konstruita el tri segmentoj en renesanca stilo. En la plej supra parto estas instalitaj kvar horlogxoj kun rondaj ciferplatoj. Unu el la unuaj lokoj, kiuj impresas la turistojn dum la promenado laux la centraj stratoj de Obzor, estas la bone prizorgata parko, kie oni povas vidi restajxojn de la antikva urbo Heliopolis kaj fragmentojn de la templo de Jupitero. En la parko estas du fontanoj, somera kinoteatro kaj multaj lokoj por ripozo. Obzor disvolvigxas kiel banloko ekde 1925 j., kiam estas konstruitaj la unuaj somerdomoj kaj ripozejoj. La belega naturo de Obzor, - agrabla kombinajxo de montara aero kaj maraj ondoj estas altira loko por miloj da bulgaraj kaj eksterlandaj turistoj, kiuj somerumas cxi tie.
Hodiaux en la urbo estas kelkaj kvarstelaj kaj pluraj malgrandaj familiaj hoteloj. Je distanco de kilometro kaj duono de la urbo estas kuracaj mineralaj kaj sulfurhidrogenaj fontoj. Norde de Obzor estas situantaj tri allogaj kampadejoj, kasxitaj en akaciaj boskoj: „Slance”, („Suno”), „Luna”, („Luno”) kaj „Prostor” (”Vastajxo”). En la lastaj jaroj la urbo firmigxis kiel unu el la plej vizitataj ripozkompleksoj en nia Nigramara regiono.
Dimo Dimov

Parolado kreskigas la lingvon.
Multaj homoj demandas sin, kiun estontan evoluon nia lingvo havos. Estas malfacile esti optimisma, cxar la pozitivaj signoj estas apenaux videblaj kaj preskaux nur la fakto, ke E-o ankoraux funkcias kiel vivanta lingvo, estas tia signo. Sed mi kredas, ke mi vidas pli ol aliaj, ke E-o havas grandan potencialon. Kaj tio tute ne estas iu naiva opinio. Ekde du jaroj mi okupigxas pri la Esperanta Retradio, kio ja signifas, ke mi cxiutage verkas sonartikolon, aux tradukas tekston, aux prilaboras kontribuojn de la aliaj kunlaborantoj.
Tiu cxiutaga okupigxo pri la lingvo, precipe pri la parolata formo, donas al mi impresojn kaj ekkonojn, kiujn alia E-isto apenaux havas. Mi scias nur pri unu persono, kiu havas kompareblajn spertojn, nome Barbara Pietrzak de la Pola Retradio. Kiel redaktorino de Pola Radio sxi faris similan laboron cxiutage kaj dauxrigas simile gxis hodiaux. Pro tio sxi tute prave havas altan rangon en la E-movado, cxar en lingva movado tiuj, kiuj plej bone parolas la lingvon kaj kiuj havas la plej grandan praktikan sperton pri gxi, estu gvidantoj. Bedauxrinde, aliaj movadaj gvidantoj restas en la fono, cxar ili mem ne kapablas parole prezenti la lingvon en alloga formo. Kaj mankas bonaj parolantoj en la tuta E-komunumo.
Kiam antaux 2 jaroj Pola Radio definitive silentigxis, mi ne volis akcepti, ke tiu bastiono de E-o malaperu. Mi konsciis pri la neceso havi cxiutagan aperon de E-o en parola formo. Kaj tial mi komencis produkti kaj publikigi sonartikolojn cxiutage. Laux mia sperto kun Pola Radio, necesas tiucele havi vastan temaron, cxar ne eblas prezenti cxiutage iun internan temon, do, la programoj ja estus en E-o kaj nur jen kaj jen ankaux pri E-o.
Mi kompletigis la aferon per decida faktoro: mi aldonis la tekston de la sonartikolo. Tio estis venko. Se oni povas samtempe auxdi kaj legi, la enhavo kaj ankaux la lingvo firme engravurigxas en la cerbo de la auxskultanto kaj tiel regula auxskultanto povas signife levi sian lingvan nivelon. Mi ankaux konsciis ke cxio cxi estas malrapida procezo, sed nun, post du jaroj da persistado, mi vidas la fruktojn de la agado: la nombro de auxskultantoj jam superas 2000 kaj cxiutage estas bonaj komentoj pri la sonartikoloj. La kunlaboro en la skipo de la Esperanta Retradio bonege funkcias, kaj entute la etoso estas tre amikeca.
Do, almenaux por la plua evoluo de la Esperanta Retradio mi estas tre optimisma. Mia konkludo estas: Ju pli da parolata materialo aperas, des pli da homoj bone parolos E-on kaj dauxre restos en kunligo kun la lingvo. La lingvo kreskas ne per iu politika agado, sed per nia publika aperigo de la parolata lingvo.
Pauxlo Sergio Viana.

Hispana Regxa Ordeno al norvega esperantisto
La 13-an de marto Otto Prytz, akademiano kaj multjara vicprezidanto de
Norvega Esperanto-Ligo, ricevis hispanan regxan ordenon pro sia instruado de
la hispana lingvo cxe la Universitato de Oslo dum sia tuta profesia vivo.
Dum la transdona ceremonio cxe la ambasadoro oni menciis lian engagxigxon por
E-o, kaj auxdigxis kelkaj E-aj frazoj.
DONO DE ORDENO
Dum akcepto cxe la hispana ambasadoro en Norvegujo, Antonio L?pez Mart?nez, merkredon la 13an de marto 2013, al ekslekciisto pri la hispana lingvo cxe la Universitato de Oslo, Otto Prytz, oni donis hispanan ordenon. La ordena diplomo tekstas jene, en traduko:

"Juan Carlos I, Regxo de Hispanujo, volante doni pruvon de mia aprezo al Vi, sinjoro Otto Bernt Prytz, bonvolis doni al Vi per mia regxa decido de la 6a de decembro de 2012 la Komandorecon de la Ordeno pri Civila Merito. Tiel, mi koncedas al Vi la honorojn, distingojn kaj uzon de la insignoj, kiuj apartenas al Vi, laux la statutoj, fidante, ke, pro la kvalitoj, kiuj distingas Vin, Vi diligentos kontribui al la plejeble granda brilo de la Ordeno. Kaj cxi tiun diplomon, kiun legalizos la Ministerio pri Eksteraj Aferoj kaj pri Kooperado, enskribos la Registristo.
Donita en Madrid, je 20a de decembro de 2012"

La akcepton malfermis la ambasadoro, dirante, ke Otto Prytz dedicxis la plej grandan parton de sia vivo, aux almenaux sian tutan profesian vivon, al instruado pri la hispana lingvo, kiu nun estas parolata de preskaux 500 milionoj da homoj en pli ol 20 landoj. Li aparte emfazis la rolon de Prytz kiel tenanto de scio kaj kiel cxenero en la cxeno de perado de la scio. Cxi tio utilis al generacioj de lernantoj, instruistoj kaj esploristoj, asertis la ambasadoro, kaj gxuste cxi tio igis s-ron Prytz meriti la ordenon.
La sekva parolanto estis Knut E. Sparre, kiu estis instruisto pri la hispana lingvo cxe la Universitato de Oslo, kiam Otto Prytz studadis. Tamen li unuafoje renkontis Prytz plurajn jarojn pli frue, verkante artikolon por la programkajero pri hispana teatrajxo surscenigita en la Norvega Teatro. Gxia ago okazas en lernejo por denaskaj blinduloj, kaj Sparre volis intervjui du "ekzemplerojn de la specio". Ilin li trovis en la bll.-lernejo Huseby, kaj Otto Prytz estis unu el ili. Granda estis la surprizo de Sparre, kiam Prytz aperis en liaj lekcioj pri gxuste tiu teatrajxo! Sparre menciis la engagxon de Prytz pri E-o kaj lian membrecon en la Akademio de Esperanto. Plie li menciis la intereson de Prytz pri sxako, kiu igis la Norvegan Sxak-asocion doni al li distingon. Fine li informis, ke Prytz estas prezidanto de la Norvega Komisiono pri Brajlo, nomumita de la Ministerio pri Kulturo. La paroladon komencis kaj finis frazo en E-o.
La parolon poste ricevis unu el la proponintoj, Jos? Mar?a Izquierdo, kiu laboras cxe la Universitato de Oslo, sed kiu cxi-okaze reprezentis la estintajn studentojn de Prytz. Li emfazis, ke Prytz - malkiel iuj aliaj universitataj instruistoj - cxiam cxeestis por la studentoj, ilin auxskultis, kaj ilin ne traktis de supre. Li gratulis s.ron Prytz pro lia distingo ne nur en sia propra nomo, sed ankaux en la nomo de la asocio de norvegaj instruistoj pri la hispana lingvo, kiun li prezidas. Same kiel Sparre, ankaux Izquierdo rakontis anekdotojn pri tio, kiel Prytz, estante blinda, akompanis vidantojn, kiuj perdis la vojon.
Poste oni vocxlegis la ordenan diplomon, kaj ambasadoro L?pez Mart?nez ornamis s-ron Prytz per la insigno.
Poste Prytz prenis la parolon por fari la respondan paroladon atendatan je cxi tiaj okazoj. La reguloj de cxi tiu gxenro - cxu skribitaj aux ne - diktas, laux Prytz, ke la parolanto diru, ke jen surprizo kaj bone konservita sekreto. Tamen Prytz preferis esti honesta. Li diris, ke antaux hodiaux li ne scias konkrete, kiun distingon li ricevos, sed li suspektis, ke io estas preparata. Plie la reguloj de la gxenro diktas, ke la parolanto diru, ke cxi tio estas tute nemeritita - kvankam la parolanto en sia interno opinias, ke jam estas tempo esti rekonata. Pri tiu punkto Prytz esprimis gxojon povi plenumi la kondicxojn de la gxenro kaj samtempe esti honesta. Certe li diskonigadis la hispanan lingvon en Norvegujo, sed tio nur estis lia laboro, laboro, kiun li akiris parte hazarde, parte per "kataliziloj", i.a. Knut Sparre, kiu kuragxigis lin celi universitatan karieron. Kaj certe Prytz kontribuis al la norveglingva antologio "Hispanujo rakontas", sed nur per tri tekstoj; li nek iniciatis nek redaktis gxin. Kaj certe li jen kaj jen faris lingvosciencan prelegeton pri la hispana, sed aliaj, ekz. Jos? Mar?a Izquierdo, publikigis multon pli, ne ricevinte distingon. Prytz trovis konvene citi el reprezenta hispana literaturajxo, kaj li elektis fragmenton el "La Libro de Bona Amo", el la 14a jarcento. La fragmento temas pri "la ecoj, kiujn la malgrandaj virinoj havas", kaj la poeto donas multajn komparojn. En malmulta sukero kusxas multa dolcxeco; en malgranda grajno da pipro kusxas pli da gusto ol en granda juglando; en malgranda rozo kusxas multa koloro; en malmulta oro kusxas multa valoro; en malmulta balsamo kusxas multa bonodoro; malgrandaj birdoj kiel la alauxdo kaj la najtingalo kantas pli bele ol grandaj birdoj. Cxu estas imageble, miris Prytz, ke tiuj, kiuj donis al mi la distingon, opinias, ke en la malgrandajxoj, per kiuj mi kontribuis, kusxas pli ol mi mem imagas? Li finis, direktante profunde sentatan dankon, sed cxar li ne estis certa pri tio, al kiu direkti la dankon, li uzis iom arhxaikan leteran formulon kun la signifo "al tiuj, kiujn gxi koncernus".
Per tio finigxis la oficiala parto de la ceremonio, sed la kvardeko da cxeestantoj dauxrigis mangxetante, trinketante, kaj agrable babilegante. La arangxo estis simpla kaj homeca, bonstila, sed ne solenacxa.

Tra la sortofrata mondo

          Blinda bankisto
En la universitata kvartalo de la Kenyatta universitato cxiuj konas lin kiel bankiston, kiu ne kapablas vidi ion: Dennis Nyariaro, 25-jara, estas blinda, kaj tio estas lia plej granda pluso: Cxu monbileto estas falsa, tion li povas senti.
Pro lia blindeco li nur malrapide aliras sian celon, nome filion de banko por tie depreni kontantan monon. Reirante, li portas kun si 100.000 kenjajn sxilingojn en malgranda posxo . La sumo en la valoro de pli ol 600 euxroj estas la sesoblo de averagxa kenja monata salajro. En la centro de Najrobio suficxas jam multe malpli por esti atakata de rabistoj, sed Dennis ridas: "Al mi nenio okazos", - li diras kaj transiras relvojon helpe de sia blindulbastono.
Kio en Euxropo jxus estas tute lauxmoda, nome la nekontanta pago per mobilfono, tio en Afriko jam delonge estas konata. Dennis profitas de mobilfona pagsistemo, kiu funkcias en Kenjo de 5 jaroj kaj kiu por multaj kenjanoj faras bankojn superfluaj. Kiu havas mobilfonon, tiu povas mendi kaj aktivigi en gxi mongxiran funkcion. La gvidanto en tiu merkato estas la mobiltelefona servo Safaricom kun aktuale 20 milionoj da klientoj. Cxiu dua kenjano telefonas en tiu reto. 14 milionoj el ili dum la pasinta jaro uzis la mon-transpagan servon M-Pesa. Tiel Safaricom farigxis i.a. la plej granda impostopaganto de la lando.
Suficxas telefonnumero por transpagi monon, cxiu transpago postulas PIN-on (personan identigan numeron). Oni povas enpagi kaj depreni monon en malgrandaj kioskoj, inter kiuj trovigxas ankaux tiu de Dennis. Depende de la sumo por elpago de mono pagendas inter 9 cendoj kaj 3 euxroj da kotizoj, kiujn inter si dividas la kioskulo kaj la mobilfona provizanto.
La verda budo de Dennis mezuras 2 kvadratajn metrojn, cxe la antauxa flanko gxi havas kradon. Preskaux 28.000 budoj, kiel tiu de Dennis, funkcias en tuta Kenjo, kaj nur sur la merkato apud la universitato ensxtopigxas almenaux 20 kioskoj por M-Pesa en malgrandajn nicxojn.
Por la kenjanoj la plej granda avantagxo de la mobilfonaj kontoj estas, ke ili nek bezonas kreditkartojn, nek devas porti kontantan monon kun si. 100 sxilingoj por la auxtobuso suficxas. Unu vizito al frizisto, unu biero cxe la baro, la acxetoj en la superbazaro - cxio estas pagebla jam preskaux cxie per mobilfona transpago. Kaj kiu tamen foje bezonas kontantan monon aux volas enpagi gxin, tiu iras al unu el tiuj verdaj budoj kun krado.
Dennis konas la riskon, li elektis bonvenan lokon por sia negoco, nome rekte cxe la ekstera muro de la universitata kampo. El la tri pordegoj de la universitato elfluas studentoj, kelkaj el ili farigxis fidelaj klientoj de Dennis. "Esti blinda estas por mi la ideala merkatika strategio", - li diras. Kiam li trairas la universitatan kampon, li auxdas la studentojn flustri, pri la frenezeta, blinda junulo kun la M-Pesa-budo. En merkato kun absurda trooferta situacio rilate al verdaj monbudoj lia handikapo estas unika eco, kiu cxiutage alportas al li novajn klientojn.
Sed lia blindeco ne estas la sola atuto en la granda konkurenco. Li malfermas sian budon matene duonan horon antaux la aliaj konkurantoj kaj fermas gxin vespere duonan horon post la aliaj. Kaj li nur fermas, kiam li estas atinginta sian cxiutagan celon, nome enspezi 1000 sxilingojn. Kaj tiel la negoco pri la mono vere bone vivtenas lin.
         (Laux Esperanta Retradio).
          ***
Legi brajlon sur tusx-ekranoj de posxtelefono - cxu tio estas neimagebla? Jam ne plu, dank'al la nova aplikajxo de Android por tekkomputiloj kaj posxtelefonoj kiel Tablet kaj Smartphone, realigita de Michele Pisani, teknikisto-informadikisto el Livorno (Italio). "Blind sms-reader" estas la nomo de la nova, revolucia softvaro, kiu vere ebligas al bll.j kaj malfortevidantoj pere de vibrado facile percepti la tekstojn de ricevitaj mesagxoj. La nova aplikajxo kapablas auxtomate transformi la tekston en brajlon. Tiuj, kiuj jam provis uzi gxin, substrekas gxian mirindan simplecon. Cxiu povas intuicie kompreni gxin.
Metante la fingrojn sur la ekranon, uzanto sentas literojn, kiuj surpapere estus reliefaj, kiel vibradon. Li povas facile rekoni la brajlajn literojn. Dimensioj dee la karaktroj estas reguleblaj. Por sxangxi la pagxojn servas la flankaj klavoj. Por tiuj, kiuj ne scipovas brajlon, povas servi punktoj kaj streketoj de Morse-alfabeto, ankaux transformeblaj en vibradon. "Blind sms-reader" estas senpage elsxutebla en la oficiala ret-vendejo de Google "Google play".
Pliaj informoj kaj detaloj disponeblas cxe:
https://play.google.com/store/apps/details?id=michelepisani.sms.free.blindsmsreader

               Anatolij Pristavkin
        Homa koridoro
Tio okazis en 1941 jaro. Oni envagonigis nin, orfojn de la milito, kaj
ekveturigis el malluma, severa Moskvo al Siberio. Ni veturis malrapide,
sufokigxante pro manko de oksigeno kaj suferante pro malsato. En Cxeljabinsk
ni elvagonigxis kaj iris al la stacidomo. Estis nokto.
- Cxi tie estas nutrajxo, - diris Nikolaj Petrovicx, gxibeta, flava pro morbo
homo.
La stacidomo okulfrapis nin per hela lumo. Sed baldaux ni ekvidis ion alian.
Multmila amaso da fugxintoj cxirkauxis la ununuran restoracion. Tie movigxis io
nigra, kaj ululis kaj kriis. Gxuste sur la reloj staris, sidis, kusxis homoj.
Cxi tie komencigxis la vico. Ni staris kaj rigardis al la fenestroj. Tie estis
varme, tie oni disdonis al homoj varmegan, vaporantan vivon, plenigante
telerojn per gxi.
Nikolaj Petrovicx starigxis sur keston kaj ion ekkriis. Ni
vidis, kiel li nervoze movas akrajn sxultrojn. Lia vocxo estis febla, vocxo
de ftizulo. Kiu el tiuj malsataj fugxintoj,kiuj jam dum multaj
diurnoj atendas sian vicon, povis ekauxdi lin. Sed homoj neatendite
ekmovigxis. Ili retirigxis kaj en nigra amaso aperis fendeto. Kaj poste ni
ekvidis, ke kelkaj homoj, prenante unu la alian je la manoj, formis
koridoron. Homan koridoron....
Poste mi ankoraux longe vagadis, sed cxiam
sxajnis al mi, ke mi neniam cxesas marsxi tra la homa koridoro. Sed tiam ni
trairis gxin, balancigxantan, vivan, malfacilan. Ni ne vidis vizagxojn, estis
nur muro el kompatemaj, fidelaj homoj. Kaj hela lumo fore. Lumo, kie por ni
estis tre varme, kie ankaux al ni oni donis po granda porcio de vivo,
varmega vivo, pleniginte per gxi vaporantajn telerojn gxisrande.
            E-igis V. Kudinova.

Jose Starck (1927-2012) fakdelegito pri sociologio, blinda vojagxemulo, mortis la 16-an de novembro en Spa (belgio). Li verkis la studon "Analizo de la interrilatoj inter la blindularo kaj la diversaj socioj de la euxropaj industriigitaj landoj" (1982). Li aperigis ankaux la libron "Vojagxo tra orienta Afriko" (1983).

           La orharulino ne plu estas inter ni
         (Ni vere funebras)
La homo estas kreita tiamaniere, ke cxiam suferas, perdante. Despli ni suferas, ekkonsciigxinte, ke la perdigxo estas tiom grava, ke sen gxi ne brilas suno, ne varmigas printempo. Perdante la homon tiom serenan, multaj homoj demandas sin mem: por kio mi mem dauxre vivas? Cxu cxi-mondo bezonas min kaj ne plu bezonas...
La Ukraina E-movado vere funebras, cxar ne plu vivas inter ni la homo juna anime kaj korpe, la virino cxarma kaj vivfortoplena malgrau multaj malsanoj, kiuj sxin atakis. Kun granda kordoloro kaj malebleco kredi ni sciigas cxiujn, kiuj sxin konis, ke 17-an de marto forpasis Kristina Markovskaja, rete ni konis sxian ebriigan niknomon Martiny. Dum multaj jaroj Kristina ne nur batalis kontraux multnombraj malsanoj, sed sukcesis vivi plenanime, interesigxi pri muziko, fremdaj lingvoj, medicino, scipovis sxerci kaj donaci sian cxarmon kaj varmon de sia koro kaj vocxo al cxiuj, kiuj sxin konis, kiuj bezonis la subtenon kaj amikecon.
Naskigxis Kristina Markovskaja la 31-an de januaro 1981 en bela Ukrainia urbo Chernivcy. Jam en la 5-jara agxo la knabino malsanigxis je diabeto. Gxi finfine blindigis junan Kristinan. Longa restado en malsanulejo gvidis sxin al la intereso al medicina profesio, al la revo helpi siajn samsortanojn. Kristina ecx finis la medicinan liceon, malgraux la tute malforta vidpovo. Tamen labori en medicino sxi jam ne povis. Ecx tute blinda, sxi ne scipovis sidi trankvile. Kelkajn jarojn sxi laboris kiel la distribuistino de telefonmendoj por sociala taksio, krome ni memoras sxin kiel tre interesan gvidantinon de kelkaj programoj por virtuala radio.
Tute cxarma estis Kristina en komunikado, havis multajn realajn kaj virtualajn amikojn. Sxian molan, allogan vocxon bone memoras auskultantoj de kelkaj virtualaj radiostacioj kaj partoprenintoj de la 78-a IKBE en Kievo, kie Kristina aktivis pasintsomere. Nur antaux sxajne tri jaroj tiu juna inteligenta ino igxis nia samideanino, tamen neniam sxi perdis la intereson al nia lingvo. La partopreno en kelkaj e-arangxoj estis sxia revo, kiu felicxe realigxis.
Nia kara amikino, ripozu vi en paco kaj sciu, ke cxiuj viaj amikoj tenas vin en siaj koroj, dauxre sentas vin inter ni.
            O. Cxirkova.

Esperanta Ligilo
N-ro 5, majo 2013

Enhav-tabelo
Financa raporto.
Lingva forumo. "Etnolingve unu, Esperantlingve pluraj: la nuancoricxo de
Esperanto".
Lingvolernado altigas memvalorsenton.
Tra la sortofrata mondo. La arto vidi per manoj.
Literaturo. Tamara Andrejeva. La forto de l'arto.
Facila legajxo. Orientaj fabloj.
Fruktoj tro kreskas.
Harpofestivalo.
Forpasis Tanaka Teiiti.

Financa raporto.

LIBE Spezokonto por la jaro 2012

ELSPEZOJ
Eldonado:
Esperanta Ligilo 3.131,50

Edukado 1.510,00

Membreco:
UEA 183,00
EBU 387,50
Entute 570,50
Enigmopremioj 75,00
Bankaj kostoj 129,91
Sumo de elspezoj 5.416,91

ENSPEZOJ
Kotizoj 1.209,14
Donacoj 1.950,42
Subvencio: Fonduso de
Harald Thilander 2.927,00
Librovendado 5,00
Interezoj 721,14
Malinvestajxo 464,70
Sumo de enspezoj 7.277,40
Saldo de spezokonto +1.860,49

Bilanco de LIBE 31.12.2011
AKTIVOJ
Deponoj:
(junio 2013) 5.878,00
(20.2.2016) 7.287,00
(23.3.2016) 14.667,00
(12.6.2017) 6.898,00
Sumo de deponoj 34.730,00
Bankkonto 42268 ?e BNL 9.990,22
Konto libk-p ?e UEA 2.872,76
Sumo de kurantaj bankkontoj 12.862,98
Sumo de aktivoj 47.592,98

PASIVOJ
Kapitalo1.1. 43.982,49
Movada kaso 1.750,00
Saldo de la spezokonto + 1.860,49
Sumo de pasivoj 47.592,98

Rimarkoj: la sumon de donacoj en la UEA-konto konsistigas cxefe 1710 euxroj el la kapitalo de la malfondiÄ?inta asocio de svisaj nevidantaj E-istoj kaj 205 euxroj donacitaj dum la Universala Kongreso.
La subvencio en nian bankan konton venis kiel cxiam de la Fondajxo Thilander.
Amike
P. L. Da Costa

Lingva forumo

"Etnolingve unu, Esperantlingve pluraj: la nuancoricxo de Esperanto".

Mi povas malkasxi, ke la inspiron al cxi tiu prelego donis al mi Karlskoga mem, malgraux la fakto, ke mi neniam estis tie! Mi klarigu:
En Decembro 1994 en la E-klubo de Oslo oni prezentis pupteatrajxon pri la vivo de Zamenhof, vidbendigitan gxuste en Karlskoga. Tie mi auxdis la anoncojn "unua scenejo", "dua scenejo" ktp., kaj mi pensis: "Jen etnolingva influo". En multaj lingvoj oni uzas la saman vorton, en la sveda "scen", por indiki kaj agon kaj la ejon, kie oni ludas la agon. La E-istoj konscias, ke por nomi la ejon oni devas aldoni al la radiko la sufikson "-ejo"; sed la etnolingva influo igas ilin uzi la kunmetajxon ankaux kiam oni ne parolas pri la ejo, sed pri la ago.
Estas multaj similaj kazoj. En multaj lingvoj la vorto "station" signifas i.a. lokon, kie haltas trajnoj; sed gxi ankaux signifas la _domon_, kie situas la biletvendejo, la atendejo, la oficejoj ktp. Tiun domon la E-istoj delonge kutimas nomi "stacidomo"; sed sub influo de la etnaj lingvoj multaj tendencas nomi "stacidomo" ankaux la stacion gxenerale: "Degerfors estas stacidomo cxe la linio Oslo-Stokholmo". Kompreneble domo apartenas al la stacio de Degerfors, sed se oni ne volas paroli nur pri la domo, sed pri la stacio, suficxas diri "stacio", laux la "principo de suficxo kaj neceso". Cxi tiuj ekzemploj montras, ke la lingvouzantoj emas trakti kunmetitajn vortojn kiel unuojn: "scenejo" estas kunmetajxo de radiko kaj sufikso, "stacidomo" de du radikoj. Tial la unuvorta kunmetajxo "dometo" elvokas la ideon de io, kio ne estas domo en la kutima senco, sed prefere _kabano_, dum la samaj elementoj, arangxitaj duvorte en "eta domo", elvokas la ideon de ordinara domo, kiu estas malgranda. Kelkaj kunmetajxoj tiom enradikigxis, ke ili nun estas komprenataj kun signifo pli malvasta ol ili logike havas. "Lernejo" logike estas cxiu ejo, kie oni lernas; sed oni gxenerale donas al la vorto la signifon de ejo, kie okazas regula instruado. Ecx pli ilustra estas la kazo de "pregxejo", kiu logike estas "ejo, kie oni pregxas". Do la vorto devus esti egale aplikebla al kristana katedralo, islama moskeo budhana aux hindua templo, juda sinagogo ktp. Sed euxropcentrisma pensado, espereble nekonscia, rezultigis, ke tiun vorton akaparis por si la kristanoj. Cetere, en Norvegio ekzistas laikaj kristanaj movadoj ekster la sxtata eklezio, kies anoj pregxas ne en la "pregxejoj", sed en apartaj ejoj, kiuj nomigxas "bedehus", do "pregxdomoj".
Restante iom cxe lernejoj kaj pregxejoj, kaj revenante al la cxeftemo de cxi tiu prelego, mi menciu, ke en multaj etnaj lingvoj "lernejo" kaj "skolo" (ideologio) esprimigxas per la sama vorto; la samo validas pri "pregxejo" kaj "eklezio" (organizajxo). Sed sxajnas, ke la E-istoj ne cxiam estas kontentaj pri tia klareco, kaj ili konscie enkondukas en E-on la plursencecon kaj svagecon de la etnaj lingvoj: "redakcio" povas signifi kaj redaktejon, kaj redaktistaron, kaj redaktadon. Mi ne tro forte kritiku tiun tendencon, cxar foje mi mem spertis la mankon de nepreciza vorto en E-o: Dum renkontigxo de blindaj E-istoj okazis sxakturniro gvidata de sveda ne\E-ista akompananto, kaj mi devis traduki unu lian komunikon, kiu komencigxis jene: "Turneringsledningen har bestämt att ...". Li tre intence uzis la formon "ledningen", kiu povus signifi gvidantaron, gvidejon, gvidadon ktp., kaj li volis per tio nebuligi la fakton, ke li estis la sola gvidanto. Mi mallerte tradukis la komunikon tiam, sed hodiaux mi eble dirus: "El la turnira gvidejo komunikigxas decido, ke...".
Unu el la plej malnovaj ilustrajxoj de la nuanciga supereco de E-o kompare kun la etnaj lingvoj estas gxuste "malnova", kontraste kun "maljuna". Sed tiu nuanciga kapablo evidente embarasis kelkajn E-istojn, kiuj volas, ke la etnolingva plursenceco rekreigxu ankaux en E-o, kaj tial
enkondukis la vorton "olda". Mi rifuzas kredi, ke ili tion faris nur por eviti mal-vortojn, cxar anstataux "malnova" ili povus diri "antikva", kaj anstataux "maljuna" ili povus diri "agxa". Ni ne forlasu la agxon: la skandinava "ungdom" povas signifi kaj "junecon" kaj "junulon" kaj "junularon". Iafoje oni diferencigas en E-o inter la diversaj sencoj de unu etnolingva vorto per eta vario: "koncerto" estas spektaklo, dum "koncxerto" estas komponajxo.
Alifoje unu prestigxa lingvo ricxigas aliajn lingvojn per pruntvortoj. Tiuj vortoj plej ofte havas relative gxeneralan signifon en la pruntedonanta lingvo, sed nur parto de tiu signifo estas transprenata de la prunteprenantaj lingvoj. Bona ekzemplo estas la vorto, kies baza signifo estas "polvo". Gxi estas en la franca "poudre", kiu eniris en aliajn lingvojn nur kun la signifo "kosmetika polvajxo", E-e "pudro". En la anglan gxi tamen eniris kun la pli vasta signifo "pulvoro" (io diserigita kvazaux polvo), do gxi inkluzivas kaj la kosmetikan "pudron" kaj la eksplodan "pulvon". Do E-o havas 4 vortojn devenantajn de la sama radiko, "polvo", "pulvoro", "pudro" kaj "pulvo", por esprimi 4 malsamajn ajxojn, kiuj en kelkaj etnaj lingvoj esprimigxas per malpli da vortoj.
Nun ni venas al pli konataj kazoj. En kelkaj etnaj lingvoj planto havas la saman vorton kiel preparajxo, al kiu tiu planto liveras ingrediencon: "sinapo" estas planto, "mustardo" estas preparajxo el gxia semo; ambaux svedlingve estas "senap". "Laktuko" estas planto, "salato" estas preparajxo, kiu enhavas laktukon ofte, sed tute ne cxiam: mi neniam mangxis kiel deserton fruktan salaton kun laktuko; sed svedlingve ambaux estas "sallad".
Ankaux diversajn korpopartojn la etnolingvoj emas kunigi sub sama etikedo, sed ne cxiuj etnolingvoj kunigas la samajn korpopartojn. La skandinava "hals" povas signifi kaj "kolon" kaj "gorgxon". La sveda "bröst" povas signifi kaj "bruston" kaj "mamon" (cicon). La sveda kaj norvega "mage" povas signifi kaj "ventron" kaj "stomakon". La rusa "ruka" povas signifi kaj "brakon" kaj "manon". Kurioze, ankaux en mia nordnorvega dialekto, kie ekzistas kaj "hajnn" (mano) kaj "arm" (brako), oni ofte uzas "mano", celante brakon: "Li rompis la manon";
"Mi sxvitas sub la manoj" = en la akseloj. Io simila okazas pri "kruro" ("gambo"?) kaj "piedo". La rusa "noga" signifas ambaux, same kiel mia nordnorvega "fot".
La piedo portas min al kelkaj unuoj de mezuro, pezo kaj mono. La mezurunuo, kies bazo estas la piedo, nomigxas en E-o "futo". "Funto" estas pez-unuo egalanta proksimume al duona kilogramo, kaj la funto da oro aux argxento, kiun oni uzis kiel pagon, transformigxis kun la tempo en la mon-unuon "pundo".
En cxiuj ekzemploj, kiujn mi menciis, la diversaj "signifoj" de la etnolingva vorto estas partoj de unu gxenerala signifo. Tiel certe estis origine ankaux cxe la sveda "ben", kiu signifas kaj "oston" kaj "kruron", same kiel cxe "huvud", kiu havas kaj la konkretan signifon "kapo" kaj la figuran "cxef-", kies E-a formo estas la franca rezulto de la latina "caput", kiu en la franca perdis sian originan signifon de korpoparto. Tamen tiuj signifopartoj estas suficxe malsamaj, por ke ili ne estu intermiksataj de la svedaj E-istoj.
Oni povas konkludi, ke malgraux la malgranda vortprovizo de E-o kompare kun tiu de la etnaj lingvoj E-o tauxgas por diferencigi kelkajn konceptojn pli trafe ol la etnaj lingvoj.
Alia demando estas, cxu la E-istoj kapablas _ekspluati_ tiujn kvalitojn. Oni devas _konsciigi_ ilin, kaj espereble mia prelego povos kontribui al tio.
Otto Prytz

lingvolernado altigas memvalorsenton

En mia artikolo pri la motivoj kial iu farigxu uzanto kaj parolanto de E-o mi akcentis kiel plej gravan motivon la deziron plivastigi sian esprimkapablon en alia ol la propra lingvo. Povas esti, ke multaj gelegantoj pensas, ke por ili tiu motivo ne estis la decida faktoro por lerni la lingvon.
Nome cxe tiuj superregas la deziro konatigxi pere de la lingvo kaj gxia komunumo kun homoj el aliaj landoj kaj eventuale starigi personajn rilatojn kaj sekve la grado de regado de la lingvo estas duaranga. Suficxas en tiu kazo paroli tiel bone, ke eblas komprenigi sin kaj kompreni aliajn.
Kaj homoj hodiaux apenaux pensas pri ideologio, se ili volas amikigxi. La tutmondigxo ja hodiaux estas fakto, kaj la teknikaj eblecoj komuniki kun la tuta mondo ekzistas. Do, la kunkreskado de la homaro ne plu estas celo en fora estonteco, sed gxi jam estas cxiutagajxo.
Tial ankaux ne havas sencon varbi subtenantojn de E-o, kiuj mem ne intencas lerni la lingvon kaj partopreni en gxia komunumo. Se la partopreno en la komunumo por plej multaj homoj estas la cxefa motivo por lerni kaj uzi E-on, tiam plej gravas paroligi la homojn, levi ilian esprimkapablon. Por tio necesas havi tauxgajn rimedojn. Kvankam cxeestaj kursoj estas preferindaj, ni tamen devas konscii, ke plej multaj lernantoj ne havas la okazon cxeesti kurson, cxar ne ekzistas tia oferto en ilia urbo.
Do, por la granda plimulto kursoj en la interreto devas plenumi tiun taskon. Kaj mi nur povas ripeti, kion mi cxiam diras: por lerni la lingvon, necesas unuavice auxdi gxin. El tio sekvas la konkludo: ju pli granda estas la oferto pri parolata lingvo, des pli da homoj povas lerni la lingvon. Tiu oferto ankaux devas esti tre largxa, cxar neniel ekzistas iu norma sistemo. La 16 reguloj de la gramatiko ja estas nur la skeleto, sed por vivigi tiun skeleton necesas karno el vortoj kaj frazoj, kaj tiuj vortoj kaj frazoj devas korespondi al la deziroj kaj bezonoj de la lernanto.
En tiu kazo la lingvo pliricxigas la homon, kaj la fiero kapabli paroli novan lingvon pozitive influas la memvalorsenton. Kaj tio ja gravas. Homo bezonas por sukcese kontakti aliajn suficxe altan memkonscion. Oni ja devas prezenti sin al aliaj, kaj tial la esprimkapablo estas decida por la sukceso.
(laux Esperanta retradio).

Tra la sortofrata mondo.

La arto vidi per manoj
Bi Feiyu rakontas pri medio kaj pasioj de blindaj cxinaj masagxistoj. "Manoj estas nur manoj, kiuj ne vidas, se tion necesas klarigi al iu. Samkiel okuloj estas nur okuloj, kiuj vidas... aux ne vidas. Kaj cxio. Blindeco estas nur... vidpovo alia, per manoj, kaj nenio plu. Sen metaforoj".
La cxina vorto "tuina" devenas de la vortoj "tui" (premi) kaj "na" ((kapti) kaj signifas specialan cxinan masagxon. Majstroj de tuina havas manojn, ankaux okulojn, sed ili ne vidas. Ili estas masagxistoj, kiuj praktikas la antikvan arton. Bi Feiyu diras: "Sub iliaj fingroj pasis Cxinio de la ekonomia piko, sub ilia hauxto pasas Cxinio cxiamakaj sentoj de cxiu aparta paciento".
Kaj tio ne estas metaforo. Pri blindaj masagxistoj rakontas Bi Feiyu, 48-jara, logxanta en Nankino, dufoja laureato de la premio Lu Mun kaj premio Mao Dun, la plej prestigxaj regaloj de Cxina Respubliko. Lia libro "Majstroj de tuina" estas tradukita en kelkajn lingvojn. Li klarigas: "Verkisto neniam pensas pri metaforo, sed pri tio, kiel kapti la vivon, montri kaj interpreti gxin. Romanisto ne havas pensmanieron de filozofo, gvidata de logiko. La pensmaniero de filozofo kontrauxdiras tiun de romanisto. Gxi mallongigas, tiu de romanisto largxigxas kaj malfermigxas. Ne demandu, pri kio ni pensas, rigardu, kio nin allogas, la sentoj". Gxuste pri sentoj, malfacilaj enamigxoj, esperoj balancigxantaj, rakontas la libro. La auxtoro diras: "Tio estas romano longa, gxi priskribas la spiriton de kuracistoj". Tio ne estas tro optimisma, glorplena rakonto de iu, kiu atingis sukceson, tipa por la euxropa, kaj lastatempe ankaux por la cxina literaturo, gxi estas gxuste intima, kaj peripetioj de doktoro Vang, de bela Xiao Kong kaj aliaj personajxoj, kiuj logxas sur la pagxoj de la libro, konservas "la spiriton de amo". "Tio estas la libro, - rememoras Bi Feiyu, - kiun mi estis destinita skribi, cxar mi komencis verki poemojn, estante 19-jarulo, tiam mi erarvagadis tra la kurbaj stratoj de la germana filozofio. Poste, kiel 23-jara junulo jxus fininta la studadon, mi instruis en la lernejo, financata de Unicef, kie mi engagxigxis en la temaron de handikapitoj. Kaj ne nur: mi okupigxis pri sporto, kaj do, ofte bezonis masagxon. Mia sperto, akirita inter handikapitoj kaj masagxistoj, plenigis min per simpatio al tiuj homoj kaj igis min alproksimigxi al ties interna mondo. Miaj herooj ne estas realaj homoj, kvankam, espereble, la realisma stilo de miaj romanoj povas pensigi, ke estas tiel. Mi ne uzas modelojn, cxiuj personajxoj estas frukto de mia imago".
Marco del Corona,
El la itala tradukis O.P.

Literaturo

Tamara Andrejeva.
La forto de arto.
Antaux unu jaro eksilentis kanonoj. Tamen en hospitaloj oni finkuracis militvunditojn, kiuj resanigxinte rapidis al siaj patrolandoj. La fizikaj suferoj iom kuraceblas, kaj la animaj...
En la jaro 1946 la heroino de tiu historio (ni nomu sxin Maria) logxis en fremda lando, laboris en hospitalo kiel kuracistino. La nombro de rusaj vunditoj cxiam pli malmultigxis, alproksimigante la tagon, kiam Maria rajtos reveni al kara Leningrado. Kiomfoje dum la militjaroj estis imagata sceno de la renkonto kun la amataj geparencoj, kiuj restis en Leningrado. Nun la sama penso timigis sxin... La lastan tagon de la milito pereis sxia edzo. Dum la gxojiga tago de Venko Maria enterigis lin...
Sxi dauxre vivis kaj agis, revante ekvidi sian filinon kaj patrinon, malgraux, ke interkorespondo rompigxis antaux kvar jaroj. Post la milito Maria turnis sin al leningrada estraro kaj ricevis la oficialan informon, ke sxiaj filino kaj patrino mortis dum la blokado. De tiam la vivo sxajnis sencela por 35-jara virino.
Maria igxis silentema. Nur plenumante kuracistajn devojn, sxi iom forgesadis pri la propra tragedio, pri sia doloriga korvundo. Laca kaj senforta, sxi vespere revenadis hejmen por nokti. Kaj tiam la amaraj pensoj atakis sxin. Por ne frenezigxi, sxi sxaltis radioricevilon. Muziksonoj iom trankviligis.
CXivespere kantis tenoro. Ekde unuaj vocxsonoj io karesa kaj agrabla tusxetis la koron, forportante al la karaj antauxmilitaj jaroj de la malproksima infanagxo, kaj ia neklarigebla forto forprenis la animstrecxon. SXajnis, ke Li kantis nur por sxi.
Okazis miraklo! Dank'al varmeco de lia vocxo SXi kvazaux vekigxis post la inkubsongxo, kvazaux per nevideblaj kordoj ili igxis kunigitaj. Sekvatage kunlaborantoj rimarkis, ke Maria estis pli kontaktema.
Fine Maria revenis Leningradon, logxis sola, laboris enn malsanulejo. La admirinda vocxo restis neforgesebla, kvankam SXi ne konis lian nomom.
Iuvespere sxi iris laux la strato. Tiu tago montrigxis unu el la nigraj. Sur la operacitablo mortis virino, kaj sxi kulpigis sin. Sed kuracisto ne estas sorcxisto... Kial do sxi staras meze de la trotuaro? Kio emociigas kaj samtempe trankviligas la animon? Kiel saviga akvoguto dum varmega tago, kiel subita resanigxo post gravega malsano, tiel rekonsciigis sxin la konata vocxo - tiom kara kaj proksima. SXi staris senspire, ravita... Kiam finigxis la kantado, Maria alkuris malfermitan fenestron kaj ekvidis sole sidantan knabinon cxe la malnova gramofono.
- Bonvolu vendi al mi tiun diskon! Mi pagos altan monsumon, nur vendu gxin. Mi petegas Vin! - Turnis sin Maria al la junulino, kies mirigita rigardo estis direktita al sxi.
- Bonvolu preni gxin senpage. Mi havas ankoraux la saman. Jes, al mi tre placxas auxskulti la admirindan vocxon de Mario Lanza".
Nun Maria posedis la gramofondiskon de la amata kantisto kaj ekkonis lian familinomon. Cxivespere reveninte hejmen, SXi gxuis lian dian vocxon. De nun sxi rapidis sian logxejon, kie atendis sxin Mario Lanza... SXi akiris cxiujn acxeteblajn diskojn, presajxojn pri lia vivo, rigardis filmojn, kie Li aktoris. En sxia cxambro de sur muroj ridetis Mario Lanza kaj ofte sonis lia korecoplena vocxo. Por kompreni, pri kio Li kantas, Maria komencis studi la anglan kaj italan lingvojn. En la jaro 1959 Maria kiel turistino vizitis Italion. SXi trovis, kie logxis en Romo Mario Lanza kaj vespere longe promenis preter la granda antikva vilao, de kie auxdigxis infana rido. Maria sciis, ke la kantisto havas edzinon, du knabojn kaj du knabinojn. Ho, kiel sxi esperis ekvidi lin kaj ekauxdi lian tiom amatan vocxon. Iu tusxetis pianklavaron, provante kelkajn akordojn, kaj nenion plu... Post vojagxo tra Italio la turista grupo la 7-an de oktobro revenis Romon. Gxuste la saman tagon en hospitalo subite mortis Mario Lanza. La Itala cxefurbo funebris pro la forpaso de la eminenta samlandano, kies talento cxarmigis auxskultantojn de la tuta mondo. Inter miloj da italanoj trovigxis la modesta virino el la malproksima urbo Leningrado, kaj neniu sciis, kian neordinaran rolon ludis la kantisto en la sorto de tiu rusino.

Facila legajxo
Orientaj fabloj.
Johann Peter Hebel (1760-1826)
Stranga promenrajdado
Viro hejmenrajdas sur sia azeno, kaj lia filo kuras apude. Venas vagulo kaj
diras: "Patro, ne estas en ordo, ke vi rajdas kaj kurigas vian filon. Vi
havas pli fortajn membrojn".
La patro malsupreniris de la azeno kaj rajdigis la filon. Denove venas
vagulo kaj diras: "knabo, ne decas ke vi rajdas kaj via patro devas piediri.
vi havas pli junajn krurojn.) Do ambaux sidigxis sur la azenon kaj komune
rajdis.
Venas tria vagulo kaj diras: "kia sensencajxo: du uloj sur malforta besto.
Cxu oni ne prenu bastonon kaj forpelu vin ambau?) Nun ambaux malsupreniris
kaj kuris cxiuj tri, dekstre kaj maldekstre patro kaj filo kaj meze la
azeno.
Venas kvara vagulo kaj diras: "Vi estas tri stranguloj! cxu ne suficxas, se
du piediras kaj ne estas pli facile se unu rajdas?"
Nun la patro kunligis la du antauxajn krurojn kaj la filo la du malantauxajn
krurojn de la azeno, ili prenis bastonegon kaj hejmenportis la azenon sur
siaj sxultroj.
Tia povas esti la rezulto, se oni volas agi laux cxies favoro.
elgermanigis Th. Speckmann
Ne cxio samtempe.
Foje mulao venis en iun salonegon por paroli al kredantoj. La salonego estis malplena, se ne konsideri unu junan cxevalbrediston, sidantan en la unua vico. La mulao ekpensis: "Cxu mi devas prediki aux ne?" Kaj li decidis demandi la cxevalbrediston.
- Neniu estas cxi tie krom vi. Kiel vi pensas, cxu mi devas paroli aux ne?
La junulo respondis:
- Via mosxto, mi estas simplulo, nenion mi komprenas pri tio, sed, se mi venas en la cxevalejon kaj vidas, ke cxiuj cxevaloj forkuris, restis nur unu, cxu mi ne nutru gxin?
La mulao konsideris la sagxecon de la simplulo kaj komencis sian predikon. Li parolis dum pli ol du horoj kaj, fininte, eksentis plifaciligxon en la animo. Li sxatus ekauxdi, cxu bona estis lia prediko. Li demandis:
- Cxu placxis al vi mia parolado?
- Mi ja diris, ke mi estas simplulo kaj ne tre bone komprenas cxion cxi. Sed, se mi venas en cxevalejon kaj vidas, ke cxiuj cxevaloj forkuris kaj restis nur unu, tutegale mi nutros gxin, sed mi ja ne donos al gxi tutan mangxajxon, destinitan por cxiuj cxevaloj.

Diversaj interesajxoj.

Fruktoj tro kreskas.
Vi petas kilogramon da pomoj kaj vidas, ke oni donas al vi nur tri. Vi devas trancxi en pecetojn la fragon por frukta salato, kvazaux ili estus piroj. Kio do okazas al fruktoj? Ili igxas cxiam pli grandaj, belaj, allogaj, certe, sed cxu aromaj, sendangxeraj, mangxindaj?
Utileco de fruktoj por neniu estas novajxo: ili ne nur estas fonto de vitaminoj, sed ankaux entenas fitokemiajn substancojn, tre utilajn por lukti kontraux liberaj radikaloj. Cxu vere por esti utilaj ili devas esti belaj kaj grandaj? Cxi demando aperas spontanee, kiam ni vidas sur vendotabloj la fruktojn gigantajn kaj perfektajn. La tendenco al produktado de pli grandaj fruktoj estas kauxzita de la merkataj motivoj. Unuflanke, konsumantoj sxatas grandajn fruktojn, cxar ili bele aspektas surtable kaj havas malpli da forjxetajxoj, Aliflanke, malgrandkvanta vendado de grandaj fruktoj pli rapide kovras la enspezojn. Ju pli granda estas la fragoj, des pli granda estas rikolto. Nun de unu hektaro de kampo oni ricevas 25+30 tunojn da fragoj, kontraux nur 11+12 tunoj de antaux kelkaj jardekoj. Evidente malplialtigxas kostoj de la rikolto, cxar grandaj fruktoj estas pli facile kolekteblaj.
Se ni parolas pri ekonomiaj motivoj, ekestas la demando, cxu plialtigxas la kostoj de fruktogigantigo. Por ricevi grandegajn fruktojn oni uzas diversajn metodojn. Antaux cxio, tio estas selektado de la kreskajxoj pli rezistemaj, elekto kaj hibridigo de la plej bonaj specimenoj, havanta gxuste tiun celon, donas bonajn rezultojn. Oni troigas la malutilon de transgenaj teknikoj. Ni konsideru, ke ne ekzistas kultivataj kreskajxoj, genetike nemodifitaj. Rigardu, ekzemple, sovagxajn pomojn. Cxu vere vi preferus mangxi ilin, genetike nemodifitajn?
Rapida kresko de fruktoj povas esti atingita per hormona stimulado. Temas ne nur pri kemiaj nutrajxoj, sed ankaux pri la uzado de vegetalaj hormonoj. Samkiel homoj kaj bestoj, ankaux kreskajxoj produktas hormonojn, kiuj plenumas diversajn funkciojn. la plej interesaj fitohormonoj, kiuj kauxzigas la kreskadon, estas auksinoj, giberellinoj kaj citohininoj. En normalaj kondicxoj la kreskajxo mem regulas produktadon de tiuj hormonoj depende de la sezono kaj vetero. Sed la moderna agrotekniko permesas enigi la hormonojn, kies dozoj intensigas fruktokreskon. Sed tiuj hormonoj havas neniun ivfluon al nia organismo. Sed cxu ili influas la guston kaj valoron de la fruktoj?
Ni revenu al la fragoj, kiuj estas siaspecaj rekordistoj de gigantismo. Pezinte iam 12-13 gramojn, dum lastaj 25 jaroj ili "plidikigxis" kaj nun pezas 24-25 gramojn, apartaj ekzempleroj atingas 30 gramojn. Komence tiuj "grandeguloj" estis malpli aromaj kaj bongustaj, sxvelintaj pro akvo kaj hormonoj. Nun oni uzas malpli da hormonoj, plibonigxas la selektado kaj hibridigo. La hispana specimeno Candonga havas la fruktojn grandajn, sed tre aromajn kaj bongustajn. Gxin sekvas la italaj Tecla, Clery kaj Queen Elisa.
Alia konvinka ekzemplo de pozitiva influo de pligrandigxo estas mirtelo - cxampiono pri enteno de vitaminoj kaj kontrauxoksidigaj pigmentoj. Tiuj fruktoj, kiujn ni acxetas, tute ne estas malpli bonaj, ol tiuj kreskantaj en arbaro. Temas nur pri la alia specimeno. Amerikaj mirteloj donas fruktojn pli grandajn, sed same sukozajn kaj aromajn.
Sed ne cxiuj grandegaj fruktoj estas bonaj. Ekz., inter 2000 ekzistantaj pomspecimenoj nur kelkaj povas doni nature grandajn fruktojn, ne sxveligitajn de akvo, perdante la guston, aromon kaj sanigajn valorojn. La pomoj Golden Delicius kaj Jonagold povas atingi la pezon de cx. 200 gramoj. Sed, se oni proponas al vi grandegajn fruktojn de tiuj specimenoj de pomoj kaj piroj, kiuj nature estas mezgrandaj, tio estas suspektinda.
Sciencaj esploroj konfirmas, ke la nuntempaj fruktoj entenas malpli da vitamino C, ol antaux 20 jaroj. Laux la esploroj de la Texasa universitato, pomoj perdis ecx 30 procentojn da fero, potaso kaj riboflavino. Ili entenas pli da akvo kaj fibrozaj partoj, senutilaj por mangxantoj. Sed pri tio ne kulpas pligrandigxo. Pli damagxigaj faktoroj por la fruktoj estas elcxerpigxo de la grundo pro intensa kultivado, tro frua rikolto kaj maturigxo en nekonvenaj kondicxoj. Do, ne gravas la grandeco de fruktoj, sed ilia produktmaniero. La distingo inter la unua kaj dua kategorio de la fruktoj dependas de ilia grandeco, sed ne de la gusto. Por jugxi, necesas gustumi.
Elektu la fruktojn laux sezono kaj lauxeble tiujn lokajn.
Giorgio Donegani
E-igis O.P.

Harpofestivalo
Harpo estas unu el la plej belsonaj muzikiloj – kaj, kune kun fluto, ankaux unu el la plej antikvaj. Ne nur legendoj, sed gravurajxoj en Oriento atestas, ke gxi ekzistas jam de jarmiloj. Oni trovis indikojn pri tio en faraonaj tomboj, en Irakaj kavernoj kaj en helenaj skulptajxoj. La Malnova Testamento mencias gxin (Genezo 4:21). Antikva tradicio asertis, ke harpo povis placxi al dioj. Kaj efektive, gxis la nuna tempo gxia sono sorcxas homojn. Gxi neniam farigxas ekstermoda.
Harpo, versxajne, devenis de pafarko, gxia formo mem tion sugestas. Gxi konsistas el korpo , 46 kordoj, kaj 7 pedaloj, sed la pedaloj estas relative moderna aldonajxo. En la 8-a jarcento, okaze de disvastigxo de islamismo, harpo alvenis Hispanujon el la nordo de Afriko, kaj rapide gxi euxropigxis. Pedalojn oni kreis por gxi nur en la 18-a jarcento, kio aldonis specialan rafinitecon al tiu muzikilo. Tamen, pli simpla, rudimenta harpo ankoraux estas uzata de antikvaj popoloj en Afriko. Iuj eminentaj harpludistoj famigxis tra la mondo, ekz., en la mondkonata muzikensemblo "Keltaj Virinoj".
En majo 2012 okazis grava evento en Rio-de-Jxanejro: VII-a Rio HarpoFestivalo. Cxiutage okazis senpagaj koncertoj en pluraj lokoj tra la urbo: en koncertejoj, muzeoj, pregxejoj kulturcentroj kaj bibliotekoj. Kelkaj okazis ankaux en urboj proksimaj al Rio. Ankaux cxi-jare okazos simila arangxo. Enskribigxis entute muzikistoj el 25 landoj por 98 prezentoj. Oni atendas imponan eventon.
Rio HarpoFestivalo estas auxspiciata de Belarta Muzeo de Rio. Cxi tiu grava kulturinstitucio havas belan programon, kiu jam funkcias de pluraj jaroj. Gxia nomo estas "Muziko en la Muzeo" kaj konsistas el cxiutagaj nelongaj senpagaj koncertoj, de diversaj artistoj kaj diversaj muzikstiloj. Ankaux tiuj okazas en pluraj ejoj tra la urbo. La harpofestivalo estas parto de tiu tutjara serio.
Pauxlo S. Viana.

Forpasis Tanaka Teiiti.
Kun granda bedauxro ni sciigas al vi, ke la 17-an de aprilo 2013 forpasis s-ro TANAKA Teiiti (prononcu: tanaka teiicxi), la antauxa Gxenerala Sekretario de JABE (Japana Asocio de Blindaj Esperantistoj).
Li naskigxis en Tokio la 22an de novembro 1935.
Li eklernis Esperanton en 1965 en la kurso, kiu havis lokon en la Japana Brajla Biblioteko en Tokio. La finintoj de la kurso fondis klubon “Rondo Korno” por dauxrigi lernadon. En Rondo Korno, havanta la membrojn blindajn kaj vidantajn, li funkciadis kiel reprezentanto gxis sia forpaso kaj de 2003 fojfoje gvidis enkondukan kurson por la gxenerala publiko.
Kiam JABE, fondita en 1928, revigligxis en 1966, li tuj membrigxis kaj de oktobro 1999 gxis marto 2013 dauxre funkciadis kiel gxia gxenerala sekretario.
Blindigxinta en sia etetinfaneco li lernis pianludon profundege kaj prezentis brilan talenton. Kvankam li farigxis instruisto pri la orienta medicino en bll.-lernejoj, en 1961 li havis recitalon en la fama muzikhalo en la centro de Tokio. Li estis konata ankaux kiel “Pasxpova Enciklopedio pri la Muziko”. Per tiu sia talento li servis havigi amikan atmosferon en diversaj Esperanto-eventoj, ankaux en IKBE kaj UK en Gotenburgo, Vilno kaj Florenco kaj UK en Jokohamo. Aparte menciinde estas, ke en IKBE en Vilno li prelegis pri la japanaj tradiciaj popolkantoj auxdigante diversajn unikajn kantojn.
Ni ja imagas, ke li pianludas kaj kantas en E-o ankaux en la alia mondo.
TANABE Kunio, Gxenerala Sekretario de JABE
----------