Esperanta Ligilo
N-ro 4 Aprilo 2013
Enhav-tabelo
Skizo de agadraporto.
79-a Internacia Kongreso de Blindaj Esperantistoj (tria komuniko). g
Koncize pri nia kongresloko
Lingva forumo. Parolado kreskigas la lingvon.
Nia rondo familia. Hispana regxa ordeno al norvega E-isto.
Tra la sortofrata mondo. Blinda bankisto.
Legi brajlon sur tusx-ekrano.
Literaturo. Anatolij Pristavkin. Homa koridoro.
Stenografia pagxo (nur en brajla versio).
forpasoj.
Esperanta Ligilo
N-ro 5, majo 2013
Enhav-tabelo
Financa raporto.
Lingva forumo. "Etnolingve unu, Esperantlingve pluraj: la nuancoricxo de
Esperanto".
Lingvolernado altigas memvalorsenton.
Tra la sortofrata mondo. La arto vidi per manoj.
Literaturo. Tamara Andrejeva. La forto de l'arto.
Facila legajxo. Orientaj fabloj.
Fruktoj tro kreskas.
Harpofestivalo.
Forpasis Tanaka Teiiti.
Financa raporto.
LIBE Spezokonto por la jaro 2012
ELSPEZOJ
Eldonado:
Esperanta Ligilo 3.131,50
Edukado 1.510,00
Membreco:
UEA 183,00
EBU 387,50
Entute 570,50
Enigmopremioj 75,00
Bankaj kostoj 129,91
Sumo de elspezoj 5.416,91
ENSPEZOJ
Kotizoj 1.209,14
Donacoj 1.950,42
Subvencio: Fonduso de
Harald Thilander 2.927,00
Librovendado 5,00
Interezoj 721,14
Malinvestajxo 464,70
Sumo de enspezoj 7.277,40
Saldo de spezokonto +1.860,49
Bilanco de LIBE 31.12.2011
AKTIVOJ
Deponoj:
(junio 2013) 5.878,00
(20.2.2016) 7.287,00
(23.3.2016) 14.667,00
(12.6.2017) 6.898,00
Sumo de deponoj 34.730,00
Bankkonto 42268 ?e BNL 9.990,22
Konto libk-p ?e UEA 2.872,76
Sumo de kurantaj bankkontoj 12.862,98
Sumo de aktivoj 47.592,98
PASIVOJ
Kapitalo1.1. 43.982,49
Movada kaso 1.750,00
Saldo de la spezokonto + 1.860,49
Sumo de pasivoj 47.592,98
Rimarkoj: la sumon de donacoj en la UEA-konto konsistigas cxefe 1710 euxroj
el la kapitalo de la malfondiÄ?inta asocio de svisaj nevidantaj E-istoj kaj
205 euxroj donacitaj dum la Universala Kongreso.
La subvencio en nian bankan konton venis kiel cxiam de la Fondajxo
Thilander.
Amike
P. L. Da Costa
Lingva forumo
"Etnolingve unu, Esperantlingve pluraj: la nuancoricxo de Esperanto".
Mi povas malkasxi, ke la inspiron al cxi tiu prelego donis al mi Karlskoga
mem, malgraux la fakto, ke mi neniam estis tie! Mi klarigu:
En Decembro 1994 en la E-klubo de Oslo oni prezentis pupteatrajxon pri la
vivo de Zamenhof, vidbendigitan gxuste en Karlskoga. Tie mi auxdis la
anoncojn "unua scenejo", "dua scenejo" ktp., kaj mi pensis: "Jen etnolingva
influo". En multaj lingvoj oni uzas la saman vorton, en la sveda "scen", por
indiki kaj agon kaj la ejon, kie oni ludas la agon. La E-istoj konscias, ke
por nomi la ejon oni devas aldoni al la radiko la sufikson "-ejo"; sed la
etnolingva influo igas ilin uzi la kunmetajxon ankaux kiam oni ne parolas
pri la ejo, sed pri la ago.
Estas multaj similaj kazoj. En multaj lingvoj la vorto "station" signifas
i.a. lokon, kie haltas trajnoj; sed gxi ankaux signifas la _domon_, kie
situas la biletvendejo, la atendejo, la oficejoj ktp. Tiun domon la E-istoj
delonge kutimas nomi "stacidomo"; sed sub influo de la etnaj lingvoj multaj
tendencas nomi "stacidomo" ankaux la stacion gxenerale: "Degerfors estas
stacidomo cxe la linio Oslo-Stokholmo". Kompreneble domo apartenas al la
stacio de Degerfors, sed se oni ne volas paroli nur pri la domo, sed pri la
stacio, suficxas diri "stacio", laux la "principo de suficxo kaj neceso".
Cxi tiuj ekzemploj montras, ke la lingvouzantoj emas trakti kunmetitajn
vortojn kiel unuojn: "scenejo" estas kunmetajxo de radiko kaj sufikso,
"stacidomo" de du radikoj. Tial la unuvorta kunmetajxo "dometo" elvokas la
ideon de io, kio ne estas domo en la kutima senco, sed prefere _kabano_, dum
la samaj elementoj, arangxitaj duvorte en "eta domo", elvokas la ideon de
ordinara domo, kiu estas malgranda. Kelkaj kunmetajxoj tiom enradikigxis, ke
ili nun estas komprenataj kun signifo pli malvasta ol ili logike havas.
"Lernejo" logike estas cxiu ejo, kie oni lernas; sed oni gxenerale donas al
la vorto la signifon de ejo, kie okazas regula instruado. Ecx pli ilustra
estas la kazo de "pregxejo", kiu logike estas "ejo, kie oni pregxas". Do la
vorto devus esti egale aplikebla al kristana katedralo, islama moskeo
budhana aux hindua templo, juda sinagogo ktp. Sed euxropcentrisma pensado,
espereble nekonscia, rezultigis, ke tiun vorton akaparis por si la
kristanoj. Cetere, en Norvegio ekzistas laikaj kristanaj movadoj ekster la
sxtata eklezio, kies anoj pregxas ne en la "pregxejoj", sed en apartaj ejoj,
kiuj nomigxas "bedehus", do "pregxdomoj".
Restante iom cxe lernejoj kaj pregxejoj, kaj revenante al la cxeftemo de cxi
tiu prelego, mi menciu, ke en multaj etnaj lingvoj "lernejo" kaj "skolo"
(ideologio) esprimigxas per la sama vorto; la samo validas pri "pregxejo"
kaj "eklezio" (organizajxo). Sed sxajnas, ke la E-istoj ne cxiam estas
kontentaj pri tia klareco, kaj ili konscie enkondukas en E-on la
plursencecon kaj svagecon de la etnaj lingvoj: "redakcio" povas signifi kaj
redaktejon, kaj redaktistaron, kaj redaktadon. Mi ne tro forte kritiku tiun
tendencon, cxar foje mi mem spertis la mankon de nepreciza vorto en E-o: Dum
renkontigxo de blindaj E-istoj okazis sxakturniro gvidata de sveda ne\E-ista
akompananto, kaj mi devis traduki unu lian komunikon, kiu komencigxis jene:
"Turneringsledningen har bestämt att ...". Li tre intence uzis la formon
"ledningen", kiu povus signifi gvidantaron, gvidejon, gvidadon ktp., kaj li
volis per tio nebuligi la fakton, ke li estis la sola gvidanto. Mi mallerte
tradukis la komunikon tiam, sed hodiaux mi eble dirus: "El la turnira
gvidejo komunikigxas decido, ke...".
Unu el la plej malnovaj ilustrajxoj de la nuanciga supereco de E-o kompare
kun la etnaj lingvoj estas gxuste "malnova", kontraste kun "maljuna". Sed
tiu nuanciga kapablo evidente embarasis kelkajn E-istojn, kiuj volas, ke la
etnolingva plursenceco rekreigxu ankaux en E-o, kaj tial
enkondukis la vorton "olda". Mi rifuzas kredi, ke ili tion faris nur por
eviti mal-vortojn, cxar anstataux "malnova" ili povus diri "antikva", kaj
anstataux "maljuna" ili povus diri "agxa". Ni ne forlasu la agxon: la
skandinava "ungdom" povas signifi kaj "junecon" kaj "junulon" kaj
"junularon". Iafoje oni diferencigas en E-o inter la diversaj sencoj de unu
etnolingva vorto per eta vario: "koncerto" estas spektaklo, dum "koncxerto"
estas komponajxo.
Alifoje unu prestigxa lingvo ricxigas aliajn lingvojn per pruntvortoj. Tiuj
vortoj plej ofte havas relative gxeneralan signifon en la pruntedonanta
lingvo, sed nur parto de tiu signifo estas transprenata de la
prunteprenantaj lingvoj. Bona ekzemplo estas la vorto, kies baza signifo
estas "polvo". Gxi estas en la franca "poudre", kiu eniris en aliajn
lingvojn nur kun la signifo "kosmetika polvajxo", E-e "pudro". En la anglan
gxi tamen eniris kun la pli vasta signifo "pulvoro" (io diserigita kvazaux
polvo), do gxi inkluzivas kaj la kosmetikan "pudron" kaj la eksplodan
"pulvon". Do E-o havas 4 vortojn devenantajn de la sama radiko, "polvo",
"pulvoro", "pudro" kaj "pulvo", por esprimi 4 malsamajn ajxojn, kiuj en
kelkaj etnaj lingvoj esprimigxas per malpli da vortoj.
Nun ni venas al pli konataj kazoj. En kelkaj etnaj lingvoj planto havas la
saman vorton kiel preparajxo, al kiu tiu planto liveras ingrediencon:
"sinapo" estas planto, "mustardo" estas preparajxo el gxia semo; ambaux
svedlingve estas "senap". "Laktuko" estas planto, "salato" estas preparajxo,
kiu enhavas laktukon ofte, sed tute ne cxiam: mi neniam mangxis kiel
deserton fruktan salaton kun laktuko; sed svedlingve ambaux estas "sallad".
Ankaux diversajn korpopartojn la etnolingvoj emas kunigi sub sama etikedo,
sed ne cxiuj etnolingvoj kunigas la samajn korpopartojn. La skandinava
"hals" povas signifi kaj "kolon" kaj "gorgxon". La sveda "bröst" povas
signifi kaj "bruston" kaj "mamon" (cicon). La sveda kaj norvega "mage" povas
signifi kaj "ventron" kaj "stomakon". La rusa "ruka" povas signifi kaj
"brakon" kaj "manon". Kurioze, ankaux en mia nordnorvega dialekto, kie
ekzistas kaj "hajnn" (mano) kaj "arm" (brako), oni ofte uzas "mano", celante
brakon: "Li rompis la manon";
"Mi sxvitas sub la manoj" = en la akseloj. Io simila okazas pri "kruro"
("gambo"?) kaj "piedo". La rusa "noga" signifas ambaux, same kiel mia
nordnorvega "fot".
La piedo portas min al kelkaj unuoj de mezuro, pezo kaj mono. La mezurunuo,
kies bazo estas la piedo, nomigxas en E-o "futo". "Funto" estas pez-unuo
egalanta proksimume al duona kilogramo, kaj la funto da oro aux argxento,
kiun oni uzis kiel pagon, transformigxis kun la tempo en la mon-unuon
"pundo".
En cxiuj ekzemploj, kiujn mi menciis, la diversaj "signifoj" de la
etnolingva vorto estas partoj de unu gxenerala signifo. Tiel certe estis
origine ankaux cxe la sveda "ben", kiu signifas kaj "oston" kaj "kruron",
same kiel cxe "huvud", kiu havas kaj la konkretan signifon "kapo" kaj la
figuran "cxef-", kies E-a formo estas la franca rezulto de la latina
"caput", kiu en la franca perdis sian originan signifon de korpoparto. Tamen
tiuj signifopartoj estas suficxe malsamaj, por ke ili ne estu intermiksataj
de la svedaj E-istoj.
Oni povas konkludi, ke malgraux la malgranda vortprovizo de E-o kompare kun
tiu de la etnaj lingvoj E-o tauxgas por diferencigi kelkajn konceptojn pli
trafe ol la etnaj lingvoj.
Alia demando estas, cxu la E-istoj kapablas _ekspluati_ tiujn kvalitojn. Oni
devas _konsciigi_ ilin, kaj espereble mia prelego povos kontribui al tio.
Otto Prytz
lingvolernado altigas memvalorsenton
En mia artikolo pri la motivoj kial iu
farigxu uzanto kaj parolanto de E-o mi akcentis kiel plej gravan motivon la
deziron plivastigi sian esprimkapablon en alia ol la propra lingvo. Povas
esti, ke multaj gelegantoj pensas, ke por ili tiu motivo ne estis la decida
faktoro por lerni la lingvon.
Nome cxe tiuj superregas la deziro konatigxi pere de la lingvo kaj gxia
komunumo kun homoj el aliaj landoj kaj eventuale starigi personajn rilatojn
kaj sekve la grado de regado de la lingvo estas duaranga. Suficxas en tiu
kazo paroli tiel bone, ke eblas komprenigi sin kaj kompreni aliajn.
Kaj homoj hodiaux apenaux pensas pri ideologio, se ili volas amikigxi. La
tutmondigxo ja hodiaux estas fakto, kaj la teknikaj eblecoj komuniki kun la
tuta mondo ekzistas. Do, la kunkreskado de la homaro ne plu estas celo en
fora estonteco, sed gxi jam estas cxiutagajxo.
Tial ankaux ne havas sencon varbi subtenantojn de E-o, kiuj mem ne intencas
lerni la lingvon kaj partopreni en gxia komunumo. Se la partopreno en la
komunumo por plej multaj homoj estas la cxefa motivo por lerni kaj uzi E-on,
tiam plej gravas paroligi la homojn, levi ilian esprimkapablon. Por tio
necesas havi tauxgajn rimedojn. Kvankam cxeestaj kursoj estas preferindaj,
ni tamen devas konscii, ke plej multaj lernantoj ne havas la okazon cxeesti
kurson, cxar ne ekzistas tia oferto en ilia urbo.
Do, por la granda plimulto kursoj en la interreto devas plenumi tiun taskon.
Kaj mi nur povas ripeti, kion mi cxiam diras: por lerni la lingvon, necesas
unuavice auxdi gxin. El tio sekvas la konkludo: ju pli granda estas la
oferto pri parolata lingvo, des pli da homoj povas lerni la lingvon. Tiu
oferto ankaux devas esti tre largxa, cxar neniel ekzistas iu norma sistemo.
La 16 reguloj de la gramatiko ja estas nur la skeleto, sed por vivigi tiun
skeleton necesas karno el vortoj kaj frazoj, kaj tiuj vortoj kaj frazoj
devas korespondi al la deziroj kaj bezonoj de la lernanto.
En tiu kazo la lingvo pliricxigas la homon, kaj la fiero kapabli paroli
novan lingvon pozitive influas la memvalorsenton. Kaj tio ja gravas. Homo
bezonas por sukcese kontakti aliajn suficxe altan memkonscion. Oni ja devas
prezenti sin al aliaj, kaj tial la esprimkapablo estas decida por la
sukceso.
(laux Esperanta retradio).
Tra la sortofrata mondo.
La arto vidi per manoj
Bi Feiyu rakontas pri medio kaj pasioj de blindaj cxinaj masagxistoj. "Manoj
estas nur manoj, kiuj ne vidas, se tion necesas klarigi al iu. Samkiel
okuloj estas nur okuloj, kiuj vidas... aux ne vidas. Kaj cxio. Blindeco
estas nur... vidpovo alia, per manoj, kaj nenio plu. Sen metaforoj".
La cxina vorto "tuina" devenas de la vortoj "tui" (premi) kaj "na" ((kapti)
kaj signifas specialan cxinan masagxon. Majstroj de tuina havas manojn,
ankaux okulojn, sed ili ne vidas. Ili estas masagxistoj, kiuj praktikas la
antikvan arton. Bi Feiyu diras: "Sub iliaj fingroj pasis Cxinio de la
ekonomia piko, sub ilia hauxto pasas Cxinio cxiamakaj sentoj de cxiu aparta
paciento".
Kaj tio ne estas metaforo. Pri blindaj masagxistoj rakontas Bi Feiyu,
48-jara, logxanta en Nankino, dufoja laureato de la premio Lu Mun kaj premio
Mao Dun, la plej prestigxaj regaloj de Cxina Respubliko. Lia libro "Majstroj
de tuina" estas tradukita en kelkajn lingvojn. Li klarigas: "Verkisto neniam
pensas pri metaforo, sed pri tio, kiel kapti la vivon, montri kaj interpreti
gxin. Romanisto ne havas pensmanieron de filozofo, gvidata de logiko. La
pensmaniero de filozofo kontrauxdiras tiun de romanisto. Gxi mallongigas,
tiu de romanisto largxigxas kaj malfermigxas. Ne demandu, pri kio ni pensas,
rigardu, kio nin allogas, la sentoj". Gxuste pri sentoj, malfacilaj
enamigxoj, esperoj balancigxantaj, rakontas la libro. La auxtoro diras: "Tio
estas romano longa, gxi priskribas la spiriton de kuracistoj". Tio ne estas
tro optimisma, glorplena rakonto de iu, kiu atingis sukceson, tipa por la
euxropa, kaj lastatempe ankaux por la cxina literaturo, gxi estas gxuste
intima, kaj peripetioj de doktoro Vang, de bela Xiao Kong kaj aliaj
personajxoj, kiuj logxas sur la pagxoj de la libro, konservas "la spiriton
de amo". "Tio estas la libro, - rememoras Bi Feiyu, - kiun mi estis
destinita skribi, cxar mi komencis verki poemojn, estante 19-jarulo, tiam mi
erarvagadis tra la kurbaj stratoj de la germana filozofio. Poste, kiel
23-jara junulo jxus fininta la studadon, mi instruis en la lernejo,
financata de Unicef, kie mi engagxigxis en la temaron de handikapitoj. Kaj
ne nur: mi okupigxis pri sporto, kaj do, ofte bezonis masagxon. Mia sperto,
akirita inter handikapitoj kaj masagxistoj, plenigis min per simpatio al
tiuj homoj kaj igis min alproksimigxi al ties interna mondo. Miaj herooj ne
estas realaj homoj, kvankam, espereble, la realisma stilo de miaj romanoj
povas pensigi, ke estas tiel. Mi ne uzas modelojn, cxiuj personajxoj estas
frukto de mia imago".
Marco del Corona,
El la itala tradukis O.P.
Literaturo
Tamara Andrejeva.
La forto de arto.
Antaux unu jaro eksilentis kanonoj. Tamen en hospitaloj oni finkuracis
militvunditojn, kiuj resanigxinte rapidis al siaj patrolandoj. La fizikaj
suferoj iom kuraceblas, kaj la animaj...
En la jaro 1946 la heroino de tiu historio (ni nomu sxin Maria) logxis en
fremda lando, laboris en hospitalo kiel kuracistino. La nombro de rusaj
vunditoj cxiam pli malmultigxis, alproksimigante la tagon, kiam Maria rajtos
reveni al kara Leningrado. Kiomfoje dum la militjaroj estis imagata sceno de
la renkonto kun la amataj geparencoj, kiuj restis en Leningrado. Nun la sama
penso timigis sxin... La lastan tagon de la milito pereis sxia edzo. Dum la
gxojiga tago de Venko Maria enterigis lin...
Sxi dauxre vivis kaj agis, revante ekvidi sian filinon kaj patrinon,
malgraux, ke interkorespondo rompigxis antaux kvar jaroj. Post la milito
Maria turnis sin al leningrada estraro kaj ricevis la oficialan informon, ke
sxiaj filino kaj patrino mortis dum la blokado. De tiam la vivo sxajnis
sencela por 35-jara virino.
Maria igxis silentema. Nur plenumante kuracistajn devojn, sxi iom forgesadis
pri la propra tragedio, pri sia doloriga korvundo. Laca kaj senforta, sxi
vespere revenadis hejmen por nokti. Kaj tiam la amaraj pensoj atakis sxin.
Por ne frenezigxi, sxi sxaltis radioricevilon. Muziksonoj iom trankviligis.
CXivespere kantis tenoro. Ekde unuaj vocxsonoj io karesa kaj agrabla
tusxetis la koron, forportante al la karaj antauxmilitaj jaroj de la
malproksima infanagxo, kaj ia neklarigebla forto forprenis la animstrecxon.
SXajnis, ke Li kantis nur por sxi.
Okazis miraklo! Dank'al varmeco de lia vocxo SXi kvazaux vekigxis post la
inkubsongxo, kvazaux per nevideblaj kordoj ili igxis kunigitaj. Sekvatage
kunlaborantoj rimarkis, ke Maria estis pli kontaktema.
Fine Maria revenis Leningradon, logxis sola, laboris enn malsanulejo. La
admirinda vocxo restis neforgesebla, kvankam SXi ne konis lian nomom.
Iuvespere sxi iris laux la strato. Tiu tago montrigxis unu el la nigraj. Sur
la operacitablo mortis virino, kaj sxi kulpigis sin. Sed kuracisto ne estas
sorcxisto... Kial do sxi staras meze de la trotuaro? Kio emociigas kaj
samtempe trankviligas la animon? Kiel saviga akvoguto dum varmega tago, kiel
subita resanigxo post gravega malsano, tiel rekonsciigis sxin la konata
vocxo - tiom kara kaj proksima. SXi staris senspire, ravita... Kiam finigxis
la kantado, Maria alkuris malfermitan fenestron kaj ekvidis sole sidantan
knabinon cxe la malnova gramofono.
- Bonvolu vendi al mi tiun diskon! Mi pagos altan monsumon, nur vendu gxin.
Mi petegas Vin! - Turnis sin Maria al la junulino, kies mirigita rigardo
estis direktita al sxi.
- Bonvolu preni gxin senpage. Mi havas ankoraux la saman. Jes, al mi tre
placxas auxskulti la admirindan vocxon de Mario Lanza".
Nun Maria posedis la gramofondiskon de la amata kantisto kaj ekkonis lian
familinomon. Cxivespere reveninte hejmen, SXi gxuis lian dian vocxon. De nun
sxi rapidis sian logxejon, kie atendis sxin Mario Lanza... SXi akiris cxiujn
acxeteblajn diskojn, presajxojn pri lia vivo, rigardis filmojn, kie Li
aktoris. En sxia cxambro de sur muroj ridetis Mario Lanza kaj ofte sonis lia
korecoplena vocxo. Por kompreni, pri kio Li kantas, Maria komencis studi la
anglan kaj italan lingvojn. En la jaro 1959 Maria kiel turistino vizitis
Italion. SXi trovis, kie logxis en Romo Mario Lanza kaj vespere longe
promenis preter la granda antikva vilao, de kie auxdigxis infana rido. Maria
sciis, ke la kantisto havas edzinon, du knabojn kaj du knabinojn. Ho, kiel
sxi esperis ekvidi lin kaj ekauxdi lian tiom amatan vocxon. Iu tusxetis
pianklavaron, provante kelkajn akordojn, kaj nenion plu... Post vojagxo tra
Italio la turista grupo la 7-an de oktobro revenis Romon. Gxuste la saman
tagon en hospitalo subite mortis Mario Lanza. La Itala cxefurbo funebris pro
la forpaso de la eminenta samlandano, kies talento cxarmigis auxskultantojn
de la tuta mondo. Inter miloj da italanoj trovigxis la modesta virino el la
malproksima urbo Leningrado, kaj neniu sciis, kian neordinaran rolon ludis
la kantisto en la sorto de tiu rusino.
Facila legajxo
Orientaj fabloj.
Johann Peter Hebel (1760-1826)
Stranga promenrajdado
Viro hejmenrajdas sur sia azeno, kaj lia filo kuras apude. Venas vagulo kaj
diras: "Patro, ne estas en ordo, ke vi rajdas kaj kurigas vian filon. Vi
havas pli fortajn membrojn".
La patro malsupreniris de la azeno kaj rajdigis la filon. Denove venas
vagulo kaj diras: "knabo, ne decas ke vi rajdas kaj via patro devas piediri.
vi havas pli junajn krurojn.) Do ambaux sidigxis sur la azenon kaj komune
rajdis.
Venas tria vagulo kaj diras: "kia sensencajxo: du uloj sur malforta besto.
Cxu oni ne prenu bastonon kaj forpelu vin ambau?) Nun ambaux malsupreniris
kaj kuris cxiuj tri, dekstre kaj maldekstre patro kaj filo kaj meze la
azeno.
Venas kvara vagulo kaj diras: "Vi estas tri stranguloj! cxu ne suficxas, se
du piediras kaj ne estas pli facile se unu rajdas?"
Nun la patro kunligis la du antauxajn krurojn kaj la filo la du malantauxajn
krurojn de la azeno, ili prenis bastonegon kaj hejmenportis la azenon sur
siaj sxultroj.
Tia povas esti la rezulto, se oni volas agi laux cxies favoro.
elgermanigis Th. Speckmann
Ne cxio samtempe.
Foje mulao venis en iun salonegon por paroli al kredantoj. La salonego estis
malplena, se ne konsideri unu junan cxevalbrediston, sidantan en la unua
vico. La mulao ekpensis: "Cxu mi devas prediki aux ne?" Kaj li decidis
demandi la cxevalbrediston.
- Neniu estas cxi tie krom vi. Kiel vi pensas, cxu mi devas paroli aux ne?
La junulo respondis:
- Via mosxto, mi estas simplulo, nenion mi komprenas pri tio, sed, se mi
venas en la cxevalejon kaj vidas, ke cxiuj cxevaloj forkuris, restis nur
unu, cxu mi ne nutru gxin?
La mulao konsideris la sagxecon de la simplulo kaj komencis sian predikon.
Li parolis dum pli ol du horoj kaj, fininte, eksentis plifaciligxon en la
animo. Li sxatus ekauxdi, cxu bona estis lia prediko. Li demandis:
- Cxu placxis al vi mia parolado?
- Mi ja diris, ke mi estas simplulo kaj ne tre bone komprenas cxion cxi.
Sed, se mi venas en cxevalejon kaj vidas, ke cxiuj cxevaloj forkuris kaj
restis nur unu, tutegale mi nutros gxin, sed mi ja ne donos al gxi tutan
mangxajxon, destinitan por cxiuj cxevaloj.
Diversaj interesajxoj.
Fruktoj tro kreskas.
Vi petas kilogramon da pomoj kaj vidas, ke oni donas al vi nur tri. Vi devas
trancxi en pecetojn la fragon por frukta salato, kvazaux ili estus piroj.
Kio do okazas al fruktoj? Ili igxas cxiam pli grandaj, belaj, allogaj, certe,
sed cxu aromaj, sendangxeraj, mangxindaj?
Utileco de fruktoj por neniu estas novajxo: ili ne nur estas fonto de
vitaminoj, sed ankaux entenas fitokemiajn substancojn, tre utilajn por lukti
kontraux liberaj radikaloj. Cxu vere por esti utilaj ili devas esti belaj
kaj grandaj? Cxi demando aperas spontanee, kiam ni vidas sur vendotabloj la
fruktojn gigantajn kaj perfektajn. La tendenco al produktado de pli grandaj
fruktoj estas kauxzita de la merkataj motivoj. Unuflanke, konsumantoj sxatas
grandajn fruktojn, cxar ili bele aspektas surtable kaj havas malpli da
forjxetajxoj, Aliflanke, malgrandkvanta vendado de grandaj fruktoj pli
rapide kovras la enspezojn. Ju pli granda estas la fragoj, des pli granda
estas rikolto. Nun de unu hektaro de kampo oni ricevas 25+30 tunojn da
fragoj, kontraux nur 11+12 tunoj de antaux kelkaj jardekoj. Evidente
malplialtigxas kostoj de la rikolto, cxar grandaj fruktoj estas pli facile
kolekteblaj.
Se ni parolas pri ekonomiaj motivoj, ekestas la demando, cxu plialtigxas la
kostoj de fruktogigantigo. Por ricevi grandegajn fruktojn oni uzas diversajn
metodojn. Antaux cxio, tio estas selektado de la kreskajxoj pli rezistemaj,
elekto kaj hibridigo de la plej bonaj specimenoj, havanta gxuste tiun celon,
donas bonajn rezultojn. Oni troigas la malutilon de transgenaj teknikoj. Ni
konsideru, ke ne ekzistas kultivataj kreskajxoj, genetike nemodifitaj.
Rigardu, ekzemple, sovagxajn pomojn. Cxu vere vi preferus mangxi ilin,
genetike nemodifitajn?
Rapida kresko de fruktoj povas esti atingita per hormona stimulado. Temas ne
nur pri kemiaj nutrajxoj, sed ankaux pri la uzado de vegetalaj hormonoj.
Samkiel homoj kaj bestoj, ankaux kreskajxoj produktas hormonojn, kiuj
plenumas diversajn funkciojn. la plej interesaj fitohormonoj, kiuj kauxzigas
la kreskadon, estas auksinoj, giberellinoj kaj citohininoj. En normalaj
kondicxoj la kreskajxo mem regulas produktadon de tiuj hormonoj depende de
la sezono kaj vetero. Sed la moderna agrotekniko permesas enigi la hormonojn,
kies dozoj intensigas fruktokreskon. Sed tiuj hormonoj havas neniun ivfluon
al nia organismo. Sed cxu ili influas la guston kaj valoron de la fruktoj?
Ni revenu al la fragoj, kiuj estas siaspecaj rekordistoj de gigantismo.
Pezinte iam 12-13 gramojn, dum lastaj 25 jaroj ili "plidikigxis" kaj nun
pezas 24-25 gramojn, apartaj ekzempleroj atingas 30 gramojn. Komence tiuj "grandeguloj"
estis malpli aromaj kaj bongustaj, sxvelintaj pro akvo kaj hormonoj. Nun oni
uzas malpli da hormonoj, plibonigxas la selektado kaj hibridigo. La hispana
specimeno Candonga havas la fruktojn grandajn, sed tre aromajn kaj
bongustajn. Gxin sekvas la italaj Tecla, Clery kaj Queen Elisa.
Alia konvinka ekzemplo de pozitiva influo de pligrandigxo estas mirtelo -
cxampiono pri enteno de vitaminoj kaj kontrauxoksidigaj pigmentoj. Tiuj
fruktoj, kiujn ni acxetas, tute ne estas malpli bonaj, ol tiuj kreskantaj en
arbaro. Temas nur pri la alia specimeno. Amerikaj mirteloj donas fruktojn
pli grandajn, sed same sukozajn kaj aromajn.
Sed ne cxiuj grandegaj fruktoj estas bonaj. Ekz., inter 2000 ekzistantaj
pomspecimenoj nur kelkaj povas doni nature grandajn fruktojn, ne
sxveligitajn de akvo, perdante la guston, aromon kaj sanigajn valorojn. La
pomoj Golden Delicius kaj Jonagold povas atingi la pezon de cx. 200 gramoj.
Sed, se oni proponas al vi grandegajn fruktojn de tiuj specimenoj de pomoj
kaj piroj, kiuj nature estas mezgrandaj, tio estas suspektinda.
Sciencaj esploroj konfirmas, ke la nuntempaj fruktoj entenas malpli da
vitamino C, ol antaux 20 jaroj. Laux la esploroj de la Texasa universitato,
pomoj perdis ecx 30 procentojn da fero, potaso kaj riboflavino. Ili entenas
pli da akvo kaj fibrozaj partoj, senutilaj por mangxantoj. Sed pri tio ne
kulpas pligrandigxo. Pli damagxigaj faktoroj por la fruktoj estas
elcxerpigxo de la grundo pro intensa kultivado, tro frua rikolto kaj
maturigxo en nekonvenaj kondicxoj. Do, ne gravas la grandeco de fruktoj, sed
ilia produktmaniero. La distingo inter la unua kaj dua kategorio de la
fruktoj dependas de ilia grandeco, sed ne de la gusto. Por jugxi, necesas
gustumi.
Elektu la fruktojn laux sezono kaj lauxeble tiujn lokajn.
Giorgio Donegani
E-igis O.P.
Harpofestivalo
Harpo estas unu el la plej belsonaj muzikiloj – kaj, kune kun fluto, ankaux
unu el la plej antikvaj. Ne nur legendoj, sed gravurajxoj en Oriento atestas,
ke gxi ekzistas jam de jarmiloj. Oni trovis indikojn pri tio en faraonaj
tomboj, en Irakaj kavernoj kaj en helenaj skulptajxoj. La Malnova Testamento
mencias gxin (Genezo 4:21). Antikva tradicio asertis, ke harpo povis placxi
al dioj. Kaj efektive, gxis la nuna tempo gxia sono sorcxas homojn. Gxi
neniam farigxas ekstermoda.
Harpo, versxajne, devenis de pafarko, gxia formo mem tion sugestas. Gxi
konsistas el korpo , 46 kordoj, kaj 7 pedaloj, sed la pedaloj estas relative
moderna aldonajxo. En la 8-a jarcento, okaze de disvastigxo de islamismo,
harpo alvenis Hispanujon el la nordo de Afriko, kaj rapide gxi euxropigxis.
Pedalojn oni kreis por gxi nur en la 18-a jarcento, kio aldonis specialan
rafinitecon al tiu muzikilo. Tamen, pli simpla, rudimenta harpo ankoraux
estas uzata de antikvaj popoloj en Afriko. Iuj eminentaj harpludistoj
famigxis tra la mondo, ekz., en la mondkonata muzikensemblo "Keltaj
Virinoj".
En majo 2012 okazis grava evento en Rio-de-Jxanejro: VII-a Rio
HarpoFestivalo. Cxiutage okazis senpagaj koncertoj en pluraj lokoj tra la
urbo: en koncertejoj, muzeoj, pregxejoj kulturcentroj kaj bibliotekoj.
Kelkaj okazis ankaux en urboj proksimaj al Rio. Ankaux cxi-jare okazos
simila arangxo. Enskribigxis entute muzikistoj el 25 landoj por 98
prezentoj. Oni atendas imponan eventon.
Rio HarpoFestivalo estas auxspiciata de Belarta Muzeo de Rio. Cxi tiu grava
kulturinstitucio havas belan programon, kiu jam funkcias de pluraj jaroj.
Gxia nomo estas "Muziko en la Muzeo" kaj konsistas el cxiutagaj nelongaj
senpagaj koncertoj, de diversaj artistoj kaj diversaj muzikstiloj. Ankaux
tiuj okazas en pluraj ejoj tra la urbo. La harpofestivalo estas parto de tiu
tutjara serio.
Pauxlo S. Viana.
Forpasis Tanaka Teiiti.
Kun granda bedauxro ni sciigas al vi, ke la 17-an de aprilo 2013 forpasis
s-ro TANAKA Teiiti (prononcu: tanaka teiicxi), la antauxa Gxenerala
Sekretario de JABE (Japana Asocio de Blindaj Esperantistoj).
Li naskigxis en Tokio la 22an de novembro 1935.
Li eklernis Esperanton en 1965 en la kurso, kiu havis lokon en la Japana
Brajla Biblioteko en Tokio. La finintoj de la kurso fondis klubon “Rondo
Korno” por dauxrigi lernadon. En Rondo Korno, havanta la membrojn blindajn
kaj vidantajn, li funkciadis kiel reprezentanto gxis sia forpaso kaj de 2003
fojfoje gvidis enkondukan kurson por la gxenerala publiko.
Kiam JABE, fondita en 1928, revigligxis en 1966, li tuj membrigxis kaj de
oktobro 1999 gxis marto 2013 dauxre funkciadis kiel gxia gxenerala
sekretario.
Blindigxinta en sia etetinfaneco li lernis pianludon profundege kaj
prezentis brilan talenton. Kvankam li farigxis instruisto pri la orienta
medicino en bll.-lernejoj, en 1961 li havis recitalon en la fama muzikhalo
en la centro de Tokio. Li estis konata ankaux kiel “Pasxpova Enciklopedio
pri la Muziko”. Per tiu sia talento li servis havigi amikan atmosferon en
diversaj Esperanto-eventoj, ankaux en IKBE kaj UK en Gotenburgo, Vilno kaj
Florenco kaj UK en Jokohamo. Aparte menciinde estas, ke en IKBE en Vilno li
prelegis pri la japanaj tradiciaj popolkantoj auxdigante diversajn unikajn
kantojn.
Ni ja imagas, ke li pianludas kaj kantas en E-o ankaux en la alia mondo.
TANABE Kunio, Gxenerala Sekretario de JABE
----------